ในคอกคิดอันคับแคบของข้าพเจ้า (Optimism is Ridiculous)

มาดูการ์ตูนเรื่องนี้กันเถอะ

Courage the Cowardly Dog

ปราชญ์ วิปลาส

 

 

 

 

ก่อนหน้านี้หมกมุ่นกับการ์ตูนเรื่องหนึ่งค่อนข้างมาก ซึ่งการ์ตูนเรื่องที่ว่าก็คือ “Courage the Cowardly Dog: หมาน้อยผู้กล้าหาญ” ออกอากาศทางช่อง Cartoon Networks ออกอากาศทุกวันเวลา 03.00 น. 13.25 น. และ 21.25 น. ส่วนวันเสาร์มีแค่ตอน 03.00 น. และวันอาทิตย์ออกอากาศเวลา 03.00 น. 07.25 น. และ 14.40 น.

 

ตามท้องเรื่อง Courage เป็นหมาสี Fuchsia (ผมก็ไม่รู้จะเรียกว่าสีอะไร แต่เท่าที่เห็น มันคล้ายม่วงผสมบานเย็น แต่เพื่อให้เข้าใจง่ายผมจะเหมาเป็นสีม่วงแล้วกัน) อาศัยอยู่กับ Muriel หญิงชราที่เก็บมันมาเลี้ยงและ Eustace สามีของเธอ ทั้งสามอยู่ในเมืองสมมติที่ชื่อ Nowhere (พวกเขาอาศัยอยู่ใน middle of Nowhere) ในรัฐ Kansas และในแต่ละตอน ครอบครัวนี้จะต้องเผชิญหน้ากับวินาศภัยพิลึกๆที่นึกแทบไม่ถึง ตัวอย่างเช่น มนุษย์ต่างดาวที่มาดูดเอาความใจดีไปรักษาโรค หุ่นยนต์ต่างดาวที่มาจับพวกเขาทำงานเพื่อพิสูจน์อำนาจตัวเอง คำสาปลึกลับของหญิงพเนจรที่มาขอความช่วยเหลือ หญิงปล้นธนาคารที่มีสามีเป็นมือข้างเดียว (พอมาเขียนถึงแล้วผมเพิ่งนึกได้ว่ามันก็ดูลามกเล็กๆอยู่นะ กับหญิงแก่ที่มีสามีเป็นมือข้างเดียวน่ะ) สองตอนล่าสุดที่ผมดูนี่ตอนหนึ่งเป็นพวกวัลคีรีย์ (นักรบเทพตามตำนาน Norse) มาจับ Muriel ไป ส่วนอีกตอนเป็นไวรัสคอมพิวเตอร์ แน่นอนว่าเจ้าหมาสีม่วงแสนขี้ขลาดตัวนี้นี่แหละที่ช่วยให้ Muriel และ Eustace รอดจากอันตรายมาได้ทุกครั้ง (ส่วนใหญ่จะเป็น Muriel ที่ได้รับความช่วยเหลือ Eustace นั้นถึงจะรอดมาด้วยแต่ก็มักโดนอ่วมเสียมากกว่า และบางครั้งยังเป็นตัวก่อเรื่องเสียเองอีกด้วย)

 

ในทุกตอน สิ่งที่เราไม่มีวันไม่ได้เห็นเลยก็คือภาพความตกใจกลัวของ Courage เจ้าหมาสีม่วงตัวนี้ตกใจได้น่าตกใจมาก เบาที่สุดที่ผมเห็นก็คือ ตัวมันจะลอยขึ้น แขนขาและขนสั่นระรัว ส่งเสียงร้องจนปากสั่นระริก เรียกว่าร้องจนหูตาแหกก็ได้ หนักขึ้นมาอีกคือร้องจนฟันร่วงหมดปาก ที่หนักที่สุดจนผมต้องนึกในใจว่านี่มันการ์ตูนเด็กแน่หรือก็คือ มันร้องจนเครื่องในทั้งหมดไหลออกมาทางปาก กองทับตัวมันไว้ หัวใจที่อยู่บนยอดเต้นตุบๆ แต่ผมดูแล้วก็ขำแทบจะเครื่องในพุ่งออกมากองเหมือนกัน เขียนมาอย่างนี้แล้วผมว่ามันก็ฟังดูน่ากลัวนะ แต่ลองดูการ์ตูนเรื่องนี้สักครั้งเถอะ ผมว่ามันตลกดีในระดับหนึ่งทีเดียว

 

อยากพูดถึงสิ่งต่างๆที่เห็นจากตัวละครหลักในการ์ตูนเรื่องนี้…

 

อย่างแรก ตัว Eustace ที่เป็นสามีของ Muriel บุคลิกของเขาคือเป็นคนโผงผาง ชอบสั่ง สั่งด้วยความหงุดหงิด ห่วงแต่เรื่องของตัวเอง และคำสั่งนั้นคือตัวแทนของการเรียกร้องความสนใจ ทุกตอนที่มีฉากการรับประทานอาหาร ผมจะเห็น Eustace ออกคำสั่งกับ Muriel อยู่เสมอ ที่ได้ยินบ่อยๆก็คือ “อาหารเช้าของฉันล่ะ?” และยังมักว่า Courage บ่อยๆว่า “เจ้า (ไอ้) หมาโง่!!” (เป็นประโยคที่ไม่มีตอนไหนเลยที่จะไม่ได้ยิน)

 

ในทางจิตวิทยาบุคลิกภาพแล้ว ผมมองว่านั่นเป็นรูปแบบที่ชัดเจนของคนแก่ที่หงุดหงิดอยู่ตลอดเวลาเพราะไม่อาจสมานความเสื่อมถอยของร่างกายตามวัยให้เข้ากับสภาพแวดล้อมได้ ส่วนการแสดงความก้าวร้าวผ่านการออกคำสั่ง นั่นคือแรงสะท้อนจากความกังวลใจของคนแก่ที่หวาดกลัวว่าร่างกายที่เสื่อมลงไปตามกาลเวลาจะทำให้ตนไม่ได้รับความสนใจเหมือนเดิม อาจมองได้ว่าเป็นความถดถอยของบุคลิกภาพ เป็นการกลับไปใช้บุคลิกภาพอย่างเด็กที่เรียกร้องความสนใจด้วยการแสดงอาการก้าวร้าวออกมา

 

ในตอนหนึ่งที่ผมดู Eustace อิจฉาที่ Muriel โอ๋และเข้าข้าง Courage ไปเสียทุกเรื่อง เขาตัดสินใจโทรเรียกมนุษย์ต่างดาวหลายสายพันธุ์ที่เคยอาละวาดในเรื่องมาจัดการกับ Courage แต่แน่นอนว่าสุดท้ายแล้วก็ไม่มีใครเก่งกาจเกินเจ้าหมาสีม่วงที่ต้องการจะปกป้อง Muriel เจ้านายอันเป็นที่รักของมัน ถึงมันจะโดนยำจนเละก็เถอะ 

 

เมื่อวิเคราะห์บุคลิกภาพด้วยหลักของ “Enneagram” หรือ “นพลักษณ์” ซึ่งแบ่งบุคลิกภาพของมนุษย์เป็นเก้าแบบตามแรงจูงใจ เรียกสั้นๆเป็นลักษณ์หนึ่งถึงลักษณ์เก้า Eustace จัดเป็นคนลักษณ์แปด คำจำกัดความที่เป็นที่นิยมมากที่สุดสำหรับคนลักษณ์นี้ก็คือ “เจ้านาย” และแรงจูงใจอย่างหนึ่งที่ทำให้คนลักษณ์นี้แสดงควาก้าวร้าวออกมาก็คือต้องการพิสูจน์อำนาจของตัวเอง ซึ่งผมมองว่าอาการก้าวร้าวและชอบสั่งของ Eustace นั้นเป็นไปเพราะเขาต้องการพิสูจน์ว่าตัวเองยังมีอำนาจอยู่ และไม่มีอะไรมาควบคุมตัวเองได้

 

อย่างที่สอง ตัว Muriel ที่เป็นภรรยาของ Eustace และเป็นผู้ที่เก็บ Courage มาเลี้ยง ภาพลักษณ์ปรกติของ Muriel ที่เราจะเห็นจากในเรื่องก็คือหญิงแก่ใจดีที่คอยทำงานบ้าน ดูแล Eustace และ Courage ส่วนนิสัยที่แสดงออกเวลาเจอกับคนแปลกหน้าก็คือความมองโลกในแง่ดีและยินดี (ต้องการ) จะช่วยเหลือคนเหล่านั้น ซึ่งหากวิเคราะห์บุคลิกตามหลัก Enneagram แล้วผมคิดว่า Muriel น่าจะเป็นคนลักษณ์สองหรือ “ผู้ให้”

 

ดูโดยผิวเผินแล้วคนลักษณ์สองจะเป็นคนมีน้ำใจ (ซึ่งก็เป็นคนอย่างนั้นจริงๆ) แต่แท้จริงแล้วความมีน้ำใจนั้นมีไว้เพื่อควบคุมผู้อื่น แต่เป็นการควบคุมด้วยการคอยดูแลทำสิ่งต่างๆให้ ไม่ใช่ใช้อำนาจรุนแรงโดยตรงอย่างลักษณ์แปด

 

นอกจากนี้ ลักษณ์แต่ละลักษณ์ยังสามารถแสดงบุคลิกของลักษณ์อื่นที่เชื่อมโยงกันด้วยลูกศรในสัญลักษณ์รูปเก้ามุมของ Enneagram โดยหนึ่งลักษณ์จะมีลูกศรเชื่อมโยงอยู่กับอีกสองลักษณ์ ซึ่งตัวแปรที่จะทำให้แสดงลักษณะของลักษณ์อื่นที่ไม่ใช่ลักษณ์หลักประจำตนออกมาก็คือ “ภาวะมั่นคง” และ “ภาวะตึงเครียด”

 

ลักษณ์สองจะเชื่อมโยงอยู่กับลักษณ์สี่และลักษณ์แปด ภาวะมั่นคงจะทำให้ลักษณ์สองแสดงลักษณะความสนใจหรือบุคลิกแบบลักษณ์สี่ออกมา แต่กับตัว Muriel นั้น ผมยังไม่เคยเห็นสถานการณ์ดังกล่าว แต่ถ้าเรื่องของการเปลี่ยนแปลงสู่ลักษณ์แปด ก็พอจะมีตัวอย่างที่ชัดเจนอยู่

 

โดยลักษณะแล้ว การช่วยเหลือคนอื่นก็คือกลไกป้องกันตัวของลักษณ์สอง ลักษณ์สองมักแสดงตนเหมือนไม่ต้องการความช่วยเหลือจากใคร แต่ใครต่อใครต่างหากที่อยู่ไม่ได้ถ้าไม่ได้รับความช่วยเหลือของตัวเอง ทั้งที่ความจริงแล้ว ลักษณ์สองเองต่างหากที่จะอยู่ไม่ได้ถ้าไม่มีใครให้ตัวคอยช่วยเหลือ นั่นเพราะเขาเรียนรู้ว่าการทำตามความต้องการของคนอื่นจะทำให้ตนได้รับความรัก

 

มีอยู่ตอนหนึ่งที่ Muriel รู้สึกว่าการช่วยเหลือของตนนั้นช่างไร้ค่า เพราะ Eustace ดูจะไม่สนใจทั้งยังเอาแต่สั่ง (ซึ่งนั่นหมายถึงควบคุม) มากไป Muriel ประกาศกร้าวว่าจะไม่พูดอะไรอีกจนกว่า Eustace จะเห็นความสำคัญของเธอ แต่นั่นก็ยังเป็นการต่อสู้โดยเอาความต้องการของผู้อื่นเป็นหลัก (เป็นสิ่งขัดขวางการพัฒนาของลักษณ์สอง) คือแม้ขัดขืนและขบถต่อเจตจำนงของคนอื่น แต่แท้จริงแล้วก็ยังหมกมุ่นอยู่กับความใส่ใจของคนอื่นอยู่ดี เห็นได้ชัดจากตอนสุดท้าย ที่ Muriel ยอมพูดก็เพราะเสียงพูดของเธอจะช่วยเหลือทุกคนจากสัตว์ประหลาดที่บุกมาได้ (นี่ก็ฝีมือ Courage อีก มันไปขอให้แม่หมอยิปซีช่วยให้ Muriel ยอมพูดอีกครั้ง แม่หมอเลยเสกสัตว์ประหลาดที่ถูกกำจัดได้ด้วยเสียงพูดของ Muriel เท่านั้นมาบุก)

 

อย่างที่สาม ตัวเจ้าหมาสีม่วง Courage นี่สำคัญทีเดียว เพราะผมเห็นอะไรในตัวมันค่อนข้างเยอะ

 

ประการแรก เมื่อวิเคราะห์บุคลิกภาพด้วย Enneagram ถ้า Courage เป็นคนก็น่าจะจัดอยู่ในประเภทลักษณ์หกหรือ “นักปุจฉา” ซึ่งแรงจูงใจของคนลักษณ์นี้คือความกลัว ความหวาดระแวง ความไม่ไว้ใจโลกใบนี้จนเป็นเหตุให้ต้องคอยตั้งคำถามกับสิ่งที่ต่างๆเพื่อป้องกันตัว Courage ไม่เคยต้อนรับแขกด้วยความยินดี มันมักมองพวกเขาด้วยสายตาหวาดระแวงเสมอ ซึ่งเมื่อมองดูจากรูปแบบวินาศภัยอันพิสดารที่มันต้องผจญยามอยู่ในเมือง Nowhere แล้ว ก็ดูสมเหตุสมผลดีที่มันจะเติบโตมากับโลกทัศน์แบบนั้น

 

ใน Enneagram คนลักษณ์หกยังแบ่งออกตามรูปแบบปฏิกิริยาต่อความกลัวได้อีกสองประเภทคือ “กลัวแล้วหนี” (Phobic) กับ “กลัวแล้วสู้” (Counter-Phobic) ผมมอง Courage เป็นพวกแรก กลัวจนหูตาแหก หนีป่าราบอยู่เรื่อย นอกจากนี้ Courage ยังเป็นตัวละครที่เราสามารถพิจารณาพลวัตรของบุคลิกภาพในภาวะมั่นคงและภาวะตึงเครียดตามวิธีของ Enneagram ได้อีกด้วย โดยลักษณ์หกนั้นจะเชื่อมโยงอยู่กับลักษณ์สามและลักษณ์เก้า

 

คนลักษณ์หกที่อยู่ในภาวะมั่นคงจะแสดงลักษณะของคนลักษณ์เก้าออกมา เริ่มคลายความหวาดระแวงที่มีต่อสิ่งต่างๆ ทำตัวสบายๆจนอาจกลายเป็นเฉื่อยชา หากไม่มองว่าเป็นธรรมชาติของหมา ภาพของ Courage ที่นอนสบายและมีสีหน้าผ่อนคลายอยู่บนตัก Muriel ก็สื่อถึงบุคลิกของลักษณ์หกในภาวะมั่นคงได้ดีทีเดียว

 

ส่วนในภาวะตึงเครียด เมื่อเผชิญกับแรงกดดันถึงขีดสุด ลักษณ์หกจะแสดงลักษณะของลักษณ์สามออกมา คือจะเลิกคิดนั่นนี่ให้เสียเวลา จะกลายเป็นคนที่ลงมือทำในทันที เห็นได้ชัดเมื่อ Courage กลัวจนหูตาแหกไประยะหนึ่งแล้ว มันจะกลับมาทำทุกอย่างเพื่อปกป้องบ้านใหม่ของตัวเอง

 

ประการที่สอง ส่วนนี้เป็นการเชื่อมโยงภาพที่ปรากฏในการ์ตูนเข้ากับความเป็นจริง/ประสบการณ์ของตัวเอง ทุกครั้งที่ดูการ์ตูนเรื่องนี้ สิ่งที่เกิดขึ้นกับผมคือเสียงหัวเราะ หัวเราะกับท่าทางอันน่าตลกขบขันของเจ้าหมาสีม่วง หัวเราะกับรูปลักษณ์ที่เปลี่ยนไปตามความกลัวอันวิจิตรวิตถารของมัน หัวเราะกับสภาพยับเยินของ Eustace ในหลายๆตอน สิ่งเหล่านั้นล้วนกระตุ้นให้ผมนึกถึงเวลาที่ตัวเองหรือคนอื่น (ที่ผมสังเกต) หัวเราะสิ่งต่างๆ และเมื่อประกอบกับการอ่านมานิดๆหน่อยๆเกี่ยวกับนัยความหมายที่ซ่อนอยู่ในเสียงหัวเราะ เสียงหัวเราะที่มีให้กับการ์ตูนเรื่องนี้ช่วยยืนยันแนวคิดที่ว่า “เราสามารถใช้เสียงหัวเราะกับสิ่งที่เรารู้สึกว่ามีสถานะเท่ากับเราหรือต่ำกว่าเรา” ได้เป็นอย่างดี ซึ่งตรงจุดนี้ผมจะไม่อธิบาย แต่อยากให้คิดต่อและลองสังเกตกันดู

 

อนึ่ง ที่เขียนมาทั้งหมดนี้ก็เป็นอย่างที่ผมมักพูดถึงการดูหนัง กล่าวคือมันเป็นการเชื่อมโยงสิ่งที่ปรากฏในจอกับความเป็นจริง/ประสบการณ์ของตัวเรา เพราะฉะนั้น ถ้าใครได้ลองดูการ์ตูนเรื่องดังกล่าวแล้วมีผลของการเชื่อมโยงเป็นแบบใดก็อยากให้ได้เข้ามาแลกเปลี่ยนกันบ้างครับ