หมีมองคน: สะเก็ดจากระเบิดความสัมพันธ์
อันที่จริงแล้ว…มีอีกหลายเรื่องที่อยากเขียน
แต่พอดีว่าเมื่อคืน (17 ม.ค. 2550) ได้ดูรายการ “ราตรีสโมสร” ทางช่อง 3 จับฉ่ายวาไรตี้ที่ช่วงหนึ่งของรายการได้มีการเชิญคุณ “ษา – วรรณษา ทองวิเศษ” และคุณ “เป้ – สุรัช ทับวัง” หรือที่รู้จักกันดีในชื่อ “เป้ ไฮร็อค” มาร่วมรายการ โดยทางรายการได้เชิญคุณวรรณษาออกมาพูด เปิดเผยถึงสาเหตุของเหตุการณ์ “เตียงหัก” โดยไม่บอกว่าได้เชิญคุณเป้มาด้วย ซึ่งคุณเป้นั้นจะอยู่ที่หลังเวที นั่งฟังทุกสิ่งที่คุณษาพูด แล้วจึงออกมาตามคิวที่ทางรายการกำหนด
ผมรู้สึกกระอักกระอ่วน และมากมายจนถึงขั้น “ไม่พอใจ” รูปแบบการ “ขาย” ดังกล่าว จึงต้องขอลัดคิวนำเรื่องนี้มาเป็นประเด็น
ในยุคสมัยที่ “ชีวิตส่วนตัว” ของดารากลายเป็นสินค้า ที่ถูกผลิตออกมาซื้อขายกันอย่างเป็นรูปธรรมนี้ ผมได้ตั้งคำถามกับตัวเองมานานว่า เป็นไปได้หรือไม่ ที่แท้จริงแล้ว เรานั้นก็ยังไม่อาจแยกออกได้สมบูรณ์ ระหว่าง “บทบาทในฐานะนักแสดง” กับ “บทบาทในชีวิตจริง” เพราะแม้บทบาทในชีวิตจริง สังคมก็ยังปฏิบัติกับนักแสดง ด้วยมาตรฐานที่ว่า พวกเขาเป็น “บุคคลสาธารณะ” ไม่ใช่ “บุคคลทั่วไป” ของสังคม ที่มีสิทธิ์จะมีชีวิตหลังกล้อง หลังจากจบบทบาทหน้าเลนส์ในฐานะนักแสดง ด้วยการมีชีวิต “ส่วนตัว” ที่เป็นไปในทางปกปิด เฉกเช่นที่มนุษย์ส่วนใหญ่ต้องการจะปกปิด ไม่เปิดเผยซึ่งสิ่งอันเป็น “ส่วนตัว” ของตัวเอง
กรณีของคุณษาและคุณเป้ เมื่อมองในฐานะว่าพวกเขาล้วนเป็นเพียงมนุษย์ธรรมดา มีเลือด มีเนื้อ มีลมหายใจ มีเสียงหัวเราะ มีรอยน้ำตาเหมือนเรา ผมคิดว่าเขาและเธอมีสิทธิ์อย่างเต็มที่ ที่จะปกปิดชีวิตส่วนตัวของตัวเองไว้ ให้เป็นเรื่องลับๆของคนสองคน ที่เชื่อมโยงกันด้วยรอยร้าวทุกข์ระทมของความสัมพันธ์ และตัวน้อง “เซย์เดย์” ผู้เป็นลูก
ในส่วนของคุณษา ภายใต้ข้อจำกัดที่ว่า เธอไม่รู้ว่าทางรายการจะทำ “Melancholic Surprise” เซอร์ไพร์สุดระทมใส่เธอ ด้วยการเชิญคุณเป้มาร่วมรายการ ผมเชื่อว่า เธอมาภายใต้เงื่อนไขที่ว่า ได้ตั้งใจ หรือทำใจยอมรับแล้วว่า ตนเป็น “บุคคลสาธารณะ” ซึ่งเมื่อผนวกรวมปัญหาชีวิตคู่ที่เกิดขึ้นเข้ากับสถานะดังกล่าว ที่ตกเป็น “ความกังขาสาธารณะ” ถึงสาเหตุแห่งความแตกร้าวที่แท้จริง จึงเป็นไปได้ว่า เธอย่อมต้องอยากออกมาแสดง ในสิ่งที่เรียกกันว่า “การเคลียร์” คือคลายความสงสัยให้กับ “ความกังขาสาธารณะ” ดังกล่าว ซึ่งเป็นเรื่องที่เข้าใจได้ไม่ยากว่า ในฐานะที่คุณษาเองก็เป็นมนุษย์คนหนึ่ง ชีวิตของเธอย่อมต้องโยงใยเข้ากับอะไรหลายๆอย่าง ซึ่งใกล้ตัวที่สุดก็คงจะเป็นคุณแม่ ซึ่งไม่น่าจะต้องมาได้รับผลกระทบจากการคาดเดาสาเหตุไปเองของสื่อ เพราะได้ตกเป็นจำเลยเหมือนกัน และเป็นจำเลยมาตลอดว่าขัดขวางความรักของคนทั้งสอง หรือในอนาคตก็คือน้องเซย์เดย์ที่จะเติบโตขึ้นมา เธอเองจึงออกมาเคลียร์ (ตามคำเชิญมาเคลียร์ของรายการ) เพื่อทำทุกอย่างให้กระจ่าง
ในส่วนของคุณเป้ เมื่อดูภาพรวมทั้งหมดของเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในรายการแล้ว ผมเข้าใจว่าด้วยความ “สิ้นหวัง” จนถึงจุดที่ “ไม่มีอะไรจะเสีย” เขามาด้วย “ความหวัง” ว่าจะสามารถกลับมาอยู่ด้วยกันอีกครั้ง แต่ไม่น่าจะถึงขั้นคิดว่า การขอคืนดี “ในที่สาธารณะ” อย่างเป็น “สาธารณะ” นั้นจะช่วยให้ความหวังของตัวเองเป็นจริงขึ้นมาได้สักกระผีก หรือถึงคุณเป้จะคิดอย่างนั้นจริง ผมก็ไม่เห็นว่าเป็นการเล่นเล่ห์อะไร เพราะเมื่อดูจากน้ำตา เสียงพูดเคล้าสะอื้น ที่คุณเป้แสดงออกมาในรายการ สิ่งหนึ่งที่ผมเชื่อก็คือ ความรู้สึก “สูญเสีย” ที่อยู่ในกิริยาเหล่านั้นล้วนเป็น “ของจริง” โดยไม่ต้องไปคิดคำนึงว่าจริงๆแล้วคุณเป้เป็นคนอย่างไร เพราะไม่ว่าจะเป็นคนดีหรือไม่ ผมเชื่อว่า “การสูญเสียซึ่งสิ่งที่ตนรักและหวงแหน” เป็นความรู้สึกที่เกิดขึ้นได้กับสัตว์ทุกชนิด ไม่ว่ามันจะถูกระบุสถานะว่า “ประเสริฐ” หรือ “เดียรัจฉาน” และในฐานะมนุษย์ การทำทุกอย่างเพื่อ “รักษาและทวงคืนมาซึ่งสิ่งที่ตนรักและหวงแหน” นั้นเป็นสิ่งที่หาดูได้ทั่วไป และไม่ใช่แม้แต่กับความรักหรือคนรัก เพราะกับสิ่งของหรือความเชื่อ เราเองก็สามารถพบเห็นได้ไม่ต่างกัน ซึ่งรูปแบบการกระทำที่แสดงออกมานั้น ย่อมเป็นภาพฉายออกมาจากทะเลความรู้สึกในจิตใจ ว่ามันคลุ้มคลั่งกับการสูญเสียมากน้อยเพียงใด
ในความรู้สึกของตัวเอง จุดระเบิดที่รุนแรงที่สุดในรายการ ไม่ใช่ Melancholic Surprise ในรูปการปรากฏตัวของคุณเป้ที่ทางรายการจัดคิวไว้ (อาจจะใช่สำหรับคุณษา แต่ไม่น่าจะใช่สำหรับผู้ที่ได้ดูโฆษณาของรายการมาก่อน) เพราะการปรากฏตัวของคุณเป้นั้น ได้รับการตีประโคมผ่านสื่อโฆษณาของทางสถานีมาหลายวัน และเป็นอัตราที่ถี่ จนไม่อาจสร้างความรู้สึกตื่นเต้นใดใด เมื่อได้พบเห็นในตอนออกอากาศจริงได้อีก อีกทั้งเมื่อมองลึกลงไปแล้ว ยังทำให้เห็นว่า นอกจากการสร้างกระแสแบบภาพต่อตาแล้ว ทางรายการอาจจะยังต้องการสร้างกระแสแบบปากต่อปาก เพื่อดึงจำนวนคนดูในช่วงเวลาดังกล่าว ให้มาจรดตาอยู่ที่รายการของตัวเอง ซึ่งก็พอเข้าใจได้ว่า ถ้าไม่ปากกัดตีนถีบขนาดนั้น คงยากจะดึงสายตาและความสนใจของคนดูมาจากอีกช่อง ซึ่งเป็นช่วงเวลาขบขันแห่งการอาละวาดของ “แกงค์สามช่า” ซึ่งครองใจคนดูมานานหลายปี จนย้ายสถานีแล้วก็ยังตามไปดูกัน
แต่ก็เป็นที่น่าสนใจว่า ด้วยความพยายามอย่างจงใจ ที่จะ “ฆ่าความสนุก (ของแกงค์สามช่า) ด้วยการขายความระทม (ของคุณษาและคุณเป้)” ซึ่งก็น่าจะเป็นความสนุกสนานอีกแบบ แม้จะเป็นความสนุกที่ไม่ได้ทำให้ใคร นอกจากคนที่มีส่วนได้ส่วนเสียกับค่าโฆษณามีความสุขนั้น ทางรายการกำลังมุ่งหวังในสิ่งใดกันแน่ ระหว่าง “ตีแผ่การเคลียร์” ของคุณษา กับ “ค่าโฆษณา” จากการนำคนสองคนมา “ฆ่า” ด้วยการตอกย้ำความรู้สึกเจ็บปวดของพวกเขา
คำถามหนึ่งที่น่าสนใจก็คือ ทั้งที่ดารานั้น หากจัดในแง่ของความใกล้ชิดทางความสัมพันธ์ พวกเขาน่าจะเป็นเพียง “ใครก็ไม่รู้” สำหรับเราด้วยซ้ำ แล้วเหตุใด เรื่องราวของพวกเขาจึงเป็นที่อยากรู้ของเรานักหนา ผมคาดเดาว่าน่าจะเป็นเพราะ แม้จะไม่ได้รู้จักมักจี่กันเป็นการส่วนตัว แต่การที่เราเห็นหน้า ได้ยินชื่อ ได้ยินเรื่องราวของพวกเขาผ่านทางสื่อต่างๆ ทั้งโทรทัศน์และหนังสือพิมพ์อยู่แทบจะทุกวัน เทียบกันแล้ว ความรู้สึกคุ้นเคยที่มีให้ บางทีอาจจะมากกว่าเพื่อนบ้านรั้วติดกัน ที่เห็นหน้ากันทุกวันแต่ไม่เคยทักทายกันด้วยซ้ำไป แต่ถ้าวันหนึ่ง เพื่อนบ้านที่ไม่รู้จักนั้นเกิดตายไป และเราได้รับรู้ เราก็ยังอาจสนใจใคร่รู้ไปได้ ว่าเขาเป็นอย่างไร มาอย่างไร และตายอย่างไร จึงไม่น่าจะแปลกใจ หากเรื่องราวใดใดของดาราจะเป็นที่สนใจของเรา
หรือบางทีก็อาจเป็นไปด้วยเหตุผลอื่นๆ ตามแต่ว่าใครจะคิดว่าอย่างไร อย่างเช่นผม นอกจากได้ตอบสนองความสอดรู้สอดเห็นของตัวเองแล้ว ผมก็ยังได้รับความสนุก จากการได้เห็นดาราแสดงทัศนะที่มีต่อเหตุการณ์ต่างๆ หรือกระทำการต่างๆ เพราะมันทำให้ได้เห็นรูปแบบพฤติกรรม คำพูด อารมณ์ ความรู้สึก หรือแม้กระทั่งนั่งวิเคราะห์รูปแบบน้ำเสียง อันชวนให้คาดเดาไปต่างๆนานา ว่าตัวผู้ทำกระทำลงไปด้วยความคิด และพื้นเพทางจิตใจอย่างไร ผิดถูกไม่รู้ ดูแค่ขำๆ
แต่เมื่อคืนไม่ค่อยขำ…
เมื่อคืนนี้ ผมว่าสลักระเบิดถูกดึงออก ด้วยคำถามของพิธีกรหญิง ว่ามีโอกาสที่คุณษาจะกลับไปคืนดีกับคุณเป้หรือไม่ การหยุดคิดของคุณษาน่าจะเป็นช่วงเวลาที่กระเดื่องหลุดออก และปล่อยให้ชนวนทำหน้าที่พาไฟสู่ดินระเบิด ก่อนจะระเบิดออกมาเป็นคำตอบ อันมีทำนองใจความไปในทางที่ว่า “สิ่งที่เธอทำลงไป เกิดจากการตัดสินใจด้วยความคิดที่ถ้วนถี่ดีแล้ว”
ตูม…
ผมเห็นสะเก็ดระเบิดปลิวว่อนไปหมด ถ้านั่นเป็นระเบิดจริง คุณษาตาย กาละแมร์ตาย ตุ๊กญาณีตาย เพราะอยู่ใกล้รัศมีที่สุด ส่วนพวกที่อยู่ไกลออกมา อย่างคุณหนุ่มกรรชัย คุณเป้ ทีมงาน วงดนตรีของรายการ และผู้ชมในห้องส่ง อาจจะบาดเจ็บเล็กน้อยถึงสาหัส แล้วแต่ความแรงของระเบิด และความใกล้ไกลจากจุดระเบิด
ที่น่าสนใจก็คือ สะเก็ดความรู้สึก ที่ระเบิดออกมาจากความสัมพันธ์นั้น รัศมีการทำลายของมันไม่อาจวัดได้จากความใกล้ไกลทางพื้นที่ภูมิศาสตร์ แต่วัดได้จากพื้นที่ภูมิศาสตร์ความสัมพันธ์ ของผู้ที่มีความเกี่ยวข้องกับระเบิดความสัมพันธ์นั่น ในวินาทีนั้น ไม่ว่าภาพในโทรทัศน์จะเป็นอย่างไร แต่ที่ผมเห็นก็คือ ภาพความรู้สึกของคุณษาและคุณเป้ ที่ถูกปกคลุม จิกฝัง กรีดกระชากด้วยสะเก็ดระเบิดมากมายดังกล่าว จนแม้ตัวตนทางกายวิภาคของทั้งสองจะยังคงตั้งตรงอยู่ แต่ตัวตนทางความรู้สึกนั้นคงปลิวลอย ร่วงหล่น และบิดงอไปมาด้วยความเจ็บปวด
แต่แม้จะเป็นระเบิดจินตภาพอย่างความรู้สึก ก็ใช่ว่าผู้ที่อยู่ในขอบข่ายของการรับรู้ถึงการระเบิดนั้น จะไม่ได้รับผลกระทบใดใดไปด้วยเลย
ผมเข้าใจว่า ความหวาดกลัว ความเจ็บปวด อันเกิดขึ้นแต่การสูญเสียสิ่งรักและหวงแหน น่าจะเป็นกลไกหนึ่งในสัญชาตญาณการเอาตัวรอดของมนุษย์ คือเมื่อได้ประสพแล้ว ร่างกาย หรือความรู้สึกจะบ่งบอกเราว่า มันเจ็บ มันปวด มันน่ากลัว เพื่อเตือนให้รู้ว่าเป็นสิ่งที่เราพึงหลีกเลี่ยง ดังนั้น ทันทีที่ระเบิดดังกล่าวสำแดงพลานุภาพ ผมเชื่อว่าตัวคุณกาละแมร์ คุณตุ๊กญาณี คุณกรรชัย (คุณกรรชัยนี่ก็เพิ่งโดนระเบิดมา ไม่รู้ว่าไปดึงอะไรสาวโคโยตี้ ซึ่งเข้าใจว่าคงดึงผิด เลยดึงไปโดนเอาสลักระเบิดความสัมพันธ์กับคุณเมย์แทน ตูม) ใครก็ตามที่อยู่ในห้องส่ง และที่ได้รับชมภาพเหตุการณ์ดังกล่าวผ่านทางจอโทรทัศน์ ย่อมได้รับผลกระทบจากแรงระเบิดไปด้วย โดยเฉพาะฝ่ายคุณกาละแมร์ ซึ่งเท่าที่ผมดูมานั้น แลดูจะมีความหวาดกลัวในขั้นสูงต่อการสูญเสีย อันเกิดขึ้นจากการระเบิดออกของความสัมพันธ์ ดังนั้น เธอเองน่าจะรู้สึกเจ็บปวดเป็นพิเศษ แม้จะไม่ใช่คู่ความสัมพันธ์ผู้เป็นเจ้าของระเบิดก็ตาม
ในขณะเดียวกัน หากมีผู้ใดที่ได้รับชมภาพการระเบิดดังกล่าว และใครคนนั้นเป็นผู้ครอบครองหัวใจที่เต็มไปด้วยริ้วรอย วิ่นแหว่งด้วยเคยถูกกรีดกระชาก ด้วยสะเก็ดของระเบิดความสัมพันธ์ในลักษณะเดียวกับคุณษาและคุณเป้มาก่อน โดยที่ตัวเองตกอยู่ในฐานะเจ้าของระเบิด เช่นนั้นแล้ว ตะกอนอดีต หรือภาพอดีตที่ยังไม่ตกตะกอนดีของพวกเขาเหล่านั้น คงมีอันลอยฟุ้งด้วยแรงระเบิดในจอ และตัวตนของพวกเขาก็คงปลิวลอย ร่วงหล่น บิดงอด้วยความเจ็บปวดไปด้วยเช่นกัน
แต่ทั้งนี้ทั้งนั้น คนที่เจ็บปวดที่สุดคงไม่พ้นคุณษากับคุณเป้ เพราะต่างก็เป็นเจ้าของชิ้นส่วนทั้งหมด ที่ประกอบขึ้นเป็นระเบิดลูกดังกล่าวนั่นเอง การระเบิดออกของระเบิด ย่อมหมายถึงภาพความทรงจำ อารมณ์ ความรู้สึก หรือแม้แต่ความหวังที่เกิดขึ้นเมื่อตัดสินใจร่วมชีวิตกัน ได้ถูกฉีกออกจนย่อยยับไปด้วย
ผมอยากจะขอคิดมาก ให้มันเลยเถิดไปอีกสักนิด แต่ก็ไม่น่าจะเกินเลยจากความเป็นไปได้ว่า หากหลังจากการบันทึกเทป คุณเป้ที่โซซัดโซเซกลับบ้าน อาจจะด้วยความรู้สึกหมดหวัง จนถึงขั้นตัดสินใจทำสิ่งที่เรียกว่า “คิดสั้น” “คิดโง่ๆ” หรืออื่นใดก็ตามตามแต่ที่คนที่ไม่เคยเข้าถึง หรือเคยเข้าถึง แต่ก็กลับมาเข้มแข็งจนหลงลืมไปแล้วว่า ในเวลาที่คนเราคิดอยากฆ่าตัวตายนั้น อะไรๆมันก็ดูสมเหตุสมผลไปหมด เพราะอะไรๆมันก็ดูเลวร้ายไปหมด จนชวนให้รู้สึกว่า การกระทำนั้นอาจจะไม่ใช่แค่การฆ่าตัวตายธรรมดา แต่เรียกได้ว่าเป็น “การุณญัตวินิบาตกรรม” คือรู้สึกว่า การฆ่าตัวตาย เป็นการมอบความกรุณาเพียงประการเดียว ที่สามารถมีให้แก่ตัวเอง เพื่อสามารถหลุดพ้นจากความเลวร้ายที่รุมเร้าตัวเองอยู่ได้ ซึ่งถ้ามันเกิดขึ้นจริง ผมก็สงสัยเป็นหนักหนา ว่าใครจะเสนอหน้าออกมารับผิดชอบ เพราะเอาเข้าจริงแล้ว การฆ่าตัวตาย แลดูเป็นเรื่องที่ไม่มีใครต้องรับผิดชอบ นอกจากตัวผู้ฆ่าตัวตายเอง เพราะมักยกยอดไปว่า มันเป็นเรื่องของ “ความอ่อนแอส่วนบุคคล” และยิ่งในกรณีดังกล่าว ผมฟันธงได้เลยว่า มันต้องมีความคิดแบบที่ว่า ถ้าอ่อนแอ จนทนแรงกระทบของการเป็นบุคคลสาธารณะไม่ได้ ก็ตายเสีย
ตามปรกติ ผมจะมีท่าทีต่อความทุกข์ โดยเป็นไปในลักษณะที่ว่า ความเจ็บปวดของใคร ก็ต้องให้ใครดูแลเอาเอง ดังนั้น ก่อนหน้าจะได้รับชมรายการดังกล่าว หากผมจะมีความรู้สึกใดใดต่อความเจ็บปวดของคุณษาและคุณเป้ มันก็ย่อมเป็นไปในลักษณะนั้น แต่เมื่อชมรายการดังกล่าว ผมรู้สึกว่า ในขณะที่ความเจ็บปวดของคนทั้งสอง ยังคงสดใหม่ และไม่ทันถึงวาระได้ตกตะกอน แต่ทางรายการกลับไปกวนมันให้ฟุ้ง หากเปรียบเป็นการตีเหล็ก ตีตอนที่ร้อนคงดี แต่ในกรณีนี้ ปัญหาคือแรงตีที่รุนแรงเกินไป ผลที่ได้คือ เหล็กความรู้สึก ที่ร้อนจนหลอมละลายจากแรงระเบิดของความสัมพันธ์ และยังไม่ทันได้อุ่นเย็นจนคืนรูป จึงมีอันต้องบิดเบี้ยวไปอีก ก่อกลายเป็นความเจ็บปวดที่มากขึ้น ทั้งที่หากทิ้งไว้ตามกาลเวลา บางที เพียงความน่ารักน่าเอ็นดู การเติบโตอย่างแข็งแรงของน้องเซย์เดย์ ก็น่าจะช่วยเป็นกำลังใจให้คุณษากลับมาเข้มแข็งขึ้นได้ ส่วนคุณเป้เอง ก็น่าจะปรับตัวได้ตามกลไกการเรียนรู้ผ่านกาลเวลา เฉกเช่นประสาคนที่น่าจะได้ผ่านชีวิตมาในระดับหนึ่ง แต่การที่ทางรายการเอา Melancholic Surprise มาเป็นจุดขาย เป็นการแทรกแซงกลไกดังกล่าวของคนทั้งสอง จึงเป็นที่สงสัยของผมว่า หลังจากที่ทางรายการ ได้อิ่มหนำกับจุดประสงค์ที่บรรลุ และแยกย้ายกันกลับบ้านไปแล้ว น้ำตาของคุณษาคุณเป้ ความเจ็บปวดของคนทั้งสอง ใครจะเป็นคนดูแล
และนั่นคือสิ่งที่ผมไม่พอใจ ผมไม่พอใจ “Melancholic Surprise Commodification” การเอาเซอร์ไฟรส์สุดระทมมาทำเป็นสินค้า ที่แลดูจะเป็นจุดขายที่น่าสนใจ จนอาจจะเอามาขายกันซ้ำซ้อนอย่างไม่สิ้นสุดนั่นเอง
รอยแผลในหัวใจ…ลบไม่ได้ด้วยฮีรูดอยด์
หมีมองคน: คิดก่อนใช้ไปกับเศรษฐกิจพอเพียง
(แก้ไขเพิ่มเติมเมื่อ 10 ม.ค. 2550 จาก “หมีมองคน: เศรษฐกิจพอเพียง คือ “นโยบาย?” คือ “ศาสนาเกิดใหม่?” คือการหลงลืมไปซึ่ง “ความเท่าเทียม?”)
ถ้าการบริโภคอาหาร ที่มีสารเบต้าแคโรทีนมากเกินไป จะทำให้ผู้บริโภคเริ่มหน้าเหลือง ตัวเหลือง เล็บเหลือง
หรือ…ฟ้าเหลือง??
ไม่ขนาดนั้นหรอก…
บางที กองอาเจียนสีอมเหลืองที่ผมสำรอกออกมานั่น ก็อาจเป็นเพราะผมได้บริโภคอะไรเหลืองๆ (แต่ไม่เกี่ยวข้องกับเบต้าแคโรทีน) มากเกินไป จนเกินความสามารถในการรองรับของร่างกาย จึงต้องสำรอกออกมา
“เฮ้ย!!” ทาโร่ สุนัขสามัญประจำบ้านของผมดอมดมกองของเก่านั่นแล้วร้อง “มึงบริโภคเศรษฐกิจพอเพียงเยอะไปว่ะ”
……………..
หือ??
บริโภค…เศรษฐกิจพอเพียงเยอะไป?
ก็ไม่ปฏิเสธ มันอาจจะเป็นแบบนั้นจริงๆ ร่างกายของผมคงได้รับสารเศรษฐกิจพอเพียงผ่านสื่อต่างๆมากเกินไป ส่วนที่ต้องสำรอกออกมานั้น เพราะแม้รายละเอียดจะขยายความปลีกย่อยออกไปเรื่อยๆ แต่สารดังกล่าวล้วนไม่แตกต่างกันในใจความสำคัญ เลยต้องสำรอกเอาส่วนซ้ำออกมา จะได้เหลือที่ว่างไว้รับสารอย่างอื่นบ้าง
เป็นกลไกการกรอง “สาร” อย่างหนึ่งของร่างกาย…
“กูกินนะ” ทาโร่ร้อง เสียงมันแปลกๆ น้ำลายยืดๆ
“ตามสะดวก” ผมตอบ “เลือกหน่อยแล้วกัน มันซ้ำๆ”
ปรกติ ผมก็เป็นคนเขียนแบบที่ทำให้คนอ่านจับประเด็นไม่ค่อยได้ (โดยไม่ได้เจตนา (T.T)) อยู่แล้ว และวันนี้คงยิ่งจับประเด็นยากมากขึ้นไปอีก เพราะมีประเด็นมากมาย และไม่ได้เรียบเรียงอะไรเท่าไรนัก แต่ผมก็ทนไม่ไหว ถ้าจะต้องอ้วกมันเรี่ยราดลงหูแฟนไปอีก (คงจะเต็มแล้วเหมือนกัน) ไหนๆถ้าจะต้องอ้วก ผมก็ขออ้วกในนี้แล้วกัน
ประเด็นหนึ่ง เกี่ยวกับเศรษฐกิจพอเพียงที่ผมอยากจะพูดถึงก็คือ ทุกวันนี้ ตัวตนของเศรษฐกิจพอเพียง เป็นสิ่งที่ก้ำกึ่งอยู่ระหว่างความเป็น “นโยบาย” และ “ศาสนา” ซึ่งก้ำกึ่งที่ว่าก็คือ ในความไม่ชัดเจนนั้น แนวคิดดังกล่าวสามารถเป็นได้ทั้ง “นโยบาย” และ “ศาสนา” นั่นเอง
และเป็น “ศาสนา” ที่เพิ่ง “เกิดใหม่” เสียด้วย
ความแตกต่างระหว่าง “ศาสนา” ที่มีกันอยู่แล้ว กับ “ศาสนาเศรษฐกิจพอเพียง (ศาสนาเกิดใหม่)” ก็คือ “ศาสนา” แบบเดิมๆนั้น ในกรณีที่นักบวชในศาสนา (ในที่นี้ใช้พุทธและคริสต์เป็นฐานอธิบาย) เป็นคนเผยแผ่ ตัวคำสอนจะได้รับความนิยมก่อน แล้วศาสดาจึงได้รับความนิยมตาม หรือในกรณีที่ตัวศาสดาเป็นผู้เผยแผ่เอง ตัวคำสอนก็จะได้รับความนิยมไปพร้อมๆกัน หรือไล่เลี่ยกับตัวศาสดา
แต่ “ศาสนาเศรษฐกิจพอเพียง” นั้น ความนิยมชมรักในตัวศาสดาเป็นสิ่งที่มีมาอยู่ก่อน และมีอยู่มาอย่างยาวนาน ด้วยทรงดำรงพระองค์อยู่ในฐานะศูนย์รวมจิตใจ ทั้งยังเป็นความนิยม และเป็นจินตนาการร่วมที่ใช้ในการระบุความเป็น “พวกเดียวกัน” (ใครไม่นิยมไม่ใช่ไทย ต้องด่าเป็นอย่างน้อย ต้องฆ่าเป็นอย่างมาก) ดังนั้น ภายใต้กระแสความนิยม ความเป็นศูนย์รวมจิตใจ ความเป็นตัวชี้วัดความเป็นพวกเดียวกัน ผนวกเข้ากับคลื่นความโหยหิวสมานฉันท์ ย่อมเป็นไปได้ ที่คำสอนของ “ศาสนาเศรษฐกิจพอเพียง” จะได้รับความนิยม และพร้อมจะปฏิบัติตามก่อนที่จะมีกระบวนการทำความเข้าใจ
ความที่เป็น “นโยบายเชิงปรัชญา” (หรือจริงๆคือ “ปรัชญาที่ถูกหยิบยกขึ้นมาเป็นนโยบาย”) เมื่อรวมเข้ากับความพร้อมจะปฏิบัติตามก่อนทำความเข้าใจ จึงทำให้ “ศาสนาเศรษฐกิจพอเพียง” เป็นสิ่งที่ต้องทำการ “ตีความ” ซ้ำไปซ้ำมาหลายรอบ เพราะขึ้นชื่อว่าเป็นปรัชญา ย่อมเป็นไปได้ และเป็นไปแล้ว ที่ยากเกินกว่าจะทำความเข้าใจอย่างถ่องแท้ได้ ด้วยการอ่าน หรือฟังเพียงครั้งเดียว
และภายในสองปีนี้เป็นอย่างน้อย กระแสเรื่องเศรษฐกิจพอเพียง (ที่ทรงดำริดำรัสมานานกว่า 25 ปี แต่อย่าลืมว่านานกว่าที่ว่านั้น มิจำเป็นว่าต้องตลอด แต่อาจเป็นครั้งคราว และน้อยครั้ง) ยิ่งย่อมร้อนแรง และอาจเป็นรูปธรรมถึงขีดสุดด้วยแรงผลักดันของรัฐ นักวิชาการบางส่วน รวมถึงสื่อต่างๆ (แต่ยังคงเป็นนามธรรมในทางปฏิบัติ เนื่องจากตีความได้หลากหลาย และยังไม่มีวี่แววว่าจะจบสิ้น บอกตามตรงว่า เป็นกระแสนโยบายที่ส่วนเงื่อนไขกินความแห่งพฤติกรรมได้กว้างขวางเป็นอันมาก) และจากแรงศรัทธาของประชาชนเอง ด้วยเหตุผลหลักๆสองประการคือ 1. เป็นช่วงสิ้นสุดกลุ่มทุนเผด็จการประชานิยม และ 2. ช่วงนี้เป็นช่วงมหามงคลทวิศก ว่าด้วยวโรกาสที่ทรงครองราชย์ครบ 60 ปี และจะทรงมีพระชนมายุครบ 80 พรรษา ตามลำดับ
ลักษณะความเป็นศาสนาของเศรษฐกิจพอเพียงคือ
1. (ด้วยความเคารพ) มีองค์ศาสดาผู้ประกาศ คือองค์พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว
2. มีคำสอน คือตัวแนวนิยามหลักของเศรษฐกิจพอเพียง อันมีอยู่สามประการ คือ
2.1)ความพอประมาณ หมายถึง ความพอดีที่ไม่น้อยเกินไป และไม่มากเกินไป โดยไม่เบียดเบียนตนเองและผู้อื่น เช่น การผลิตและบริโภคที่อยู่ในระดับพอประมาณ
2.2)ความมีเหตุผล หมายถึง การตัดสินใจเกี่ยวกับระดับของความพอเพียงนั้น จะต้องเป็นไปอย่างมีเหตุผล โดยพิจารณาจากเหตุปัจจัยที่เกี่ยวข้อง ตลอดจนคำนึงถึงผลที่คาดว่าจะเกิดขึ้นจากการกระทำนั้นๆอย่างรอบคอบ และ
2.3)การมีภูมิคุ้มกันที่ดีในตัว หมายถึง การเตรียมตัวให้พร้อมรับผลกระทบ และการเปลี่ยนแปลงด้านต่างๆที่จะเกิดขึ้น โดยคำนึงถึงความเป็นไปได้ของสถานการณ์ต่างๆ ที่คาดว่าจะเกิดในอนาคตทั้งใกล้และไกล
(ที่มา: “เศรษฐกิจพอเพียงคืออะไร?”, สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ, www.nesdb.go.th/sufficiency)
โดยคำสอนนั้น เป็นไปเพื่อการละวาง จากการแข่งขันที่มากเกินไป อันนำมาซึ่งความวุ่นวาย และการก่อเกิดของอัตตาที่เป็นพิษต่อตนเอง และสังคม อันหมายถึงการอยู่ร่วมกับผู้อื่น เพื่อเกิดการหลุดพ้น จากการครอบงำของทุนนิยม และสามารถอาศัยอยู่ร่วมกับทุนนิยม โดยมิต้องหลุดไหลไปตามกระแส ให้ต้องเกิดความเดือดเนื้อร้อนใจโดยไม่จำเป็น
3. มีรัฐบาลและนักวิชาการ (บางส่วนถึงส่วนใหญ่) เป็นนักบวชคอยเผยแผ่คำสอน และ
4. มีประชาชนเป็นสาวก
หรืออาจจะมี…
5. คุณลักษณะของความบิดเบี้ยวทางคำสอน ซึ่งเป็นกันในหลายๆศาสนา คือการก่อกำเนิดขึ้นของวัฒนธรรมการเคารพรูปวัตถุ หรือสักการะสิ่งของบูชา (พระบรมฉายาลักษณ์ ริสท์แบนด์ เสื้อ ของเหลืองต่างๆ ที่บางชนิดถูกนำมาผลิตขายในฐานะ “ราชพาณิชยสักการะภายใต้พระบรมราชานุญาต” ซึ่งไม่แน่ใจว่าสินค้าในร้าน King Power Duty Free จะได้รับผลกระทบ จนเข้าข่ายลักษณะบิดเบี้ยวนี้ด้วยหรือไม่ เพราะอาจมีคนบางประเภท ที่พอเห็นมีคำว่า King ก็จะรีบวิ่งไปสนับสนุนในทุกที่ โดยมิพักจะต้องคิดคำนึงถึงใจความที่แท้จริง) ยังดีแต่ว่า องค์พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงเป็นที่เคารพรักอย่างสุดซึ้ง ผมจึงคาดว่า ยังไม่มีใครกล้าคิดวิตถาร ถึงขั้นบังอาจขูดพระบรมฉายาลักษณ์ หรือสิ่งแทนพระองค์ต่างๆเพื่อหาหวย
แต่เอาเลขพระชนมายุไปแทงหวยนี่ประจำ…
และที่แน่ๆ…คือ
6. มนุษย์นอกกระแสที่คอยตั้งคำถามต่อตัวคำสอน
และมีคุณลักษณะความเป็น “ศาสนาเกิดใหม่” คือยังไม่แพร่หลาย และต้องตีความซ้ำ ย้ำหลายรอบเพื่อให้เกิดความเข้าใจแบบเดียวกัน
แต่ในขณะเดียวกัน ก็มีความย้อนแย้งในความเป็น “ศาสนาเกิดใหม่” คือค่อนข้างจะได้รับความนิยมไปก่อนแล้ว โดยยังไม่มีการปฏิบัติจริงจัง
พร้อมกันนั้น ยังมีคุณลักษณะความเป็นนโยบาย อันตรงกับความหมายของคำว่านโยบาย ตามพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตย์ฯ คือเป็น “หลักและวิธีปฏิบัติซึ่งถือเป็นแนวดำเนินการ”
และตรงนี้ ผมคิดเอาเอง ว่ามันแสดงให้เห็นว่า ภายใต้ความเคารพรักอย่างมากมายมหาศาล [ทั้งที่มาจากใจ (สมอง) โดยตรง และที่มาจากเพียงแรงสั่นสะเทือนของเส้นเสียงในลำคอ] ที่ปวงชนชาวไทยมีให้องค์พระมหากษัตริย์นั้น เรามีความตื่นตัวกับสิ่งที่เป็น “นโยบาย” มากกว่า “พระบรมราโชบาย”
แต่อาจเพราะนี่เป็นรัฐบาลชุดแรก (เท่าที่ผมระลึกได้ในตลอดช่วงชีวิต 25 ปีของตัวเอง) ที่ได้นำเอา “พระบรมราโชบาย” มาทำเป็น “นโยบาย”
และอาจเป็นจุดตัดสินใจ สำหรับฐานเสียงของกลุ่มอำนาจเก่าในบางพื้นที่ ที่ต่างบอกว่าเคารพรักในองค์พระเจ้าอยู่หัว แต่ก็ยังคงโหยหา “ทักษิโณบาย” ไปในเวลาเดียวกัน ว่าสิ่งไหน ที่พวกเขาจะเลือกกัน
ซึ่งตรงนี้อาจเป็นไปได้ว่า มีคนส่วนหนึ่งในประเทศ ที่เลือกเชื่อ “คำคน” (นโยบายประชานิยม) ที่เชื่อว่าให้ประโยชน์แก่ตัวเอง มากกว่า “ตัวคน” (องค์พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว) ที่พูดคำที่ยังไม่ชัดว่าจะให้ประโยชน์ใดใดกับตัวเอง และอาจอยากเห็นทางออกเป็นการประนีประนอม โดยการผนวกรวมเอาทุกคำคน และตัวคนนั้นเข้าด้วยกัน
ถ้าคำกล่าวหาข้อหนึ่งในหลายๆข้อ (ในหมวดเรื่องความพยายามที่จะล้มล้างสถาบันกษัตริย์) ของฝ่ายพันธมิตรฯเป็นความจริง ผมว่าคุณทักษิณแกก็ทำอะไรสำเร็จไปในบางส่วนแล้ว
ถ้าเป็นผม หากคิดว่า “รัฐประหารบาล” ชุดนี้รังแกนายเหนือหัวคนเก่า ผมจะลองชวนกันร่วมลงนามถวายฎีกาดู ซึ่งน่าจะได้ผลในเชิงปฏิบัติมากกว่าการชุมนุม อันสุ่มเสี่ยงต่อการแทรกแซงของมือที่สาม (แพะตลอดศักราช; Always Available Scape-Goat) เป็นไหนๆ
และเราเองก็มีความถนัด ในการถวายอำนาจอธิปไตยคืนสู่กษัตริย์ (โดยผ่านคณะรัฐประหารสักชุด หรือที่ “ทันสมัย” ไม่แพ้กันก็คือมาตรา 7) เพื่อขจัดปัญหาบ้านเมืองอันยากเกินแก้ไข อันเกิดจากการรู้ไม่เท่า เข้าใจไม่ทัน หรือแม้ด้วยการปล่อยปละละเลย ด้วยได้ปิดตามองไปข้างหนึ่ง ภายใต้เหตุผลที่ว่า “ลำพังต้องสร้างความมั่งคั่งแสนมั่นคงให้ชีวิตตัวเอง ก็ไม่เหลือเวลาจะไปทำอย่างอื่นสิ่งใดแล้ว” หรือ “การเมืองเรื่องน้ำเน่า เราไม่ดม” อยู่เสมอ
ในการต่อไปนี้ กับสิ่งที่ผมกำลังจะพูด จะมีคำว่า “อัตภาพ” เข้ามาเกี่ยวข้องด้วยในหลายๆจุด ซึ่งหากดูตามความหมายในพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตย์ฯ คำว่า “อัตภาพ” เป็นคำมาจากภาษาบาลีว่า “อตฺตภาว” (อัด-ตะ-ภา-วะ) อันหมายถึง “ตน” หรือ “ลักษณะความเป็นตัวตนหรือบุคคล” ดังนั้นแล้ว ย่อมสามารถกินความขยายไปถึงทุกสิ่งอันใดก็ตาม อันหมายถึงสิ่งที่บุคคลหนึ่งมี ทั้งสถานะทางการเงิน สภาวะภาพทางสังคม ความรู้ความสามารถในการดำรงชีวิต สิ่งสภาพใดก็ตามที่ประกอบรวมอยู่ในตัวบุคคลหนึ่ง ไม่ว่าจะเป็นสิ่งที่สามารถมองเห็นได้อย่างเป็นรูปธรรม หรือที่เป็นนามธรรม แต่เป็นที่รับรู้ได้ว่ามีอยู่ก็ตาม
จากความหมายของวิถีชีวิตแบบเศรษฐกิจพอเพียง ที่ได้รับการตีความภายใต้บริบทของเมือง [ซึ่งเป็นการห่างไกลออกจากแนวความคิดตั้งต้น ที่ค่อนข้างเป็นเรื่องของชุมชนเกษตรกรรม ทั้งนี้เข้าใจว่าเพราะได้กลายมาเป็นนโยบายรัฐ และส่วนใหญ่ได้รับการตั้งคำถามจากคนเมือง เนื่องจากได้รับการแถลงว่า สามารถใช้ได้กับทุกภาคส่วน และมักได้รับการตีความ เผยแพร่ (เผยแผ่) ผ่านทางสื่อต่างๆ จากคนที่อยู่ในสภาวะที่ “มี” จนสามารถ “พอ” แต่ยังไม่เคยได้รับฟังแนวความรู้สึกของคนที่อยาก “พอ” แต่ยังอยู่ในสภาพชีวิตที่ไม่อาจเรียกได้ว่า “มี” แม้เพียงในระดับพื้นฐานอันทุกคนควร “มี” แต่คนเหล่านั้นก็ยังไม่อาจได้อยู่ในสภาวะ “มี”] ตามที่ได้ทำความเข้าใจเอง และรับรู้ผ่านสื่อต่างๆ ผมพบว่า วิถีการดำเนินชีวิตดังกล่าว แทบจะไม่มีความแตกต่างอะไรไปจากการดำเนินชีวิตอย่างมีสติเชิงพุทธ คือดำรงตนอยู่บนความไม่ประมาท นอกเหนือจากนั้นคือต้องมีอหิงสา อหิงสาทั้งต่อตนเองและผู้อื่น คือกระทำการใดใดต้องไม่ให้ใครเดือดร้อน
ในเรื่องของการกินใช้ปรกติ ผมคงไม่ต้องไปพูดถึงมาก เพราะส่วนใหญ่คงเข้าใจดีอยู่แล้ว (ไม่ว่าจะปฏิบัติหรือไม่) ว่าภายใต้วิหิงสาที่มีต่อสัตว์ที่ถูกฆ่ามาทำอาหาร เราจะกินอย่างไรเพื่อให้เกิดอหิงสา ทั้งต่อตัวเรา ต่อผู้อื่น
และสำคัญที่สุด…ต่อทรัพย์ของเรา
แลดูว่าทรัพย์นั้นน่าจะเป็นประเด็นหลักทีเดียว…
แต่ในเรื่องของการลงทุน มีการตั้งคำถามกันมาก ว่าลงทุนแบบไหน จึงจะเรียกว่าเป็นการพอเพียง
นั่นเพราะคำว่าพอเพียง…ถูกนำไปผูกติดอยู่กับบริบทที่เรียกว่าจำนวนเงิน
จึงเป็นความสงสัยว่า การลงทุนด้วยเม็ดเงินนับล้าน ของเหล่ามหาเศรษฐีเงินล้าน การลงทุนในลักษณะนั้น สามารถเรียกว่าเป็นความพอเพียงหรือไม่ หากไม่ใช่ และนักธุรกิจเหล่านั้นหันมาดำเนินชีวิต ดำเนินการลงทุนตามแนวเศรษฐกิจพอเพียง เช่นนั้นแล้ว จะนำมาซึ่งการหยุดชะงัก จนดำเนินไปถึงการถดถอยของเศรษฐกิจทั้งปวงของประเทศ และนำพาไปถึงการไม่สามารถต่อสู้ กับระบบทุนนิยมโลกาภิวัฒน์ ที่กำลังสยายปีกครอบคลุมไปทั่วโลก อย่างโหดร้ายกระหายเลือดหรือไม่
คำตอบก็คือ หากการลงทุนเรือนล้านนั้น เป็นไปโดยมิเกิดวิหิงสาแก่ตน มิเกิดวิหิงสาแก่คนอื่น มีความรอบรู้และรู้รอบ ถึงผลดีผลเสียอันจะเกิดแต่การลงทุนนั้น คือในขณะที่คาดหวังถึงผลที่ดีที่สุด ก็ต้องไม่ลืมคำนึงถึงผลเลวร้ายที่สุด อันอาจจะเกิดขึ้นได้จากการลงทุนนั้นด้วย หรือสรุปให้ง่ายเข้าอีกก็คือ ลงแล้วมั่นใจว่าไม่เดือดร้อน เช่นนั้นแล้ว การลงทุนนั้นย่อมเป็นไปตามวิถีเศรษฐกิจพอเพียง
ผมไม่ใคร่มีความรู้เรื่องการลงทุนนัก แต่ตามวิสัยผู้หลีกหนีความเสี่ยง (แต่บางครั้งผมก็เข้าสู้??) ก็อดสงสัยไม่ได้ว่า ในเมื่อจะมองอย่างไร หากไม่ใช่การลงทุนแบบหลีกเลี่ยงความเสี่ยง (ซึ่งแลดูจะเข้ากันได้กับวิถีเศรษฐกิจพอเพียงเป็นที่สุด) อย่างเช่นการฝากเงินกับธนาคาร หรือการซื้อประกัน เป็นต้น การลงทุนย่อมมีโอกาสจะพลิกดาว (ในฝัน) สู่ดิน (ในความเป็นจริง) ได้เสมอ เช่นนั้นแล้ว เรายังพึงลงทุนให้มากมายตามอำนวยการแห่งอัตภาพอีกหรือ
เศรษฐกิจพอเพียงก็ยังตอบต่อไปว่า นั่นต้องใช้หลักว่าด้วยความรู้รอบ คือต้องรู้โดยรอบว่ามีปัจจัยเสี่ยงใดบ้าง และมีเครื่องมือใดบ้างที่สามารถกำจัดปัจจัยเสี่ยงนั้นๆไป เพื่อได้ดำเนินการตามขั้นตอนของการกำจัด
จึงสรุปได้ว่า การลงทุนมหาศาล โดยอยู่ภายใต้มหาศาลแห่งอัตภาพนั้น ก็สามารถเป็นเศรษฐกิจพอเพียงได้ ภายใต้การนำหลักคำสอนของ “ศาสนาเศรษฐกิจพอเพียง” ไปใช้เช่นกัน
นี่คงเป็น “ความย้อนแย้งของความพอเพียงสีอมเหลือง” (Paradox of Yellowish Sufficiency) อีกประการหนึ่ง คือภายใต้คำว่าพอเพียง ที่อนุญาตให้สามารถตอบสนองกิเลสได้ไม่จำกัด หากยังเป็นการใช้กิเลสตามวิถีพอเพียงนี้ ดูจะช่างขัดกับความรู้สึก ที่มีต่อคำว่าพอเพียงในความหมายเดิมๆ ที่หลายๆคนคุ้นเคยอยู่ค่อนข้างมาก
และเป็นเรื่องที่น่าสงสัยอีกประการหนึ่งว่า แล้วที่ผ่านมา บรรดานักลงทุนทั้งหลายนั้น พวกเขาไม่ได้ดำเนินการลงทุนไปในรูปแบบนั้นที่ตรงไหน
ทีนี้…จะเข้าถึงปัญหาที่ยังไม่มีใครให้ความกระจ่าง
ดังกล่าวมาแล้ว เราก็จะเห็นว่า หลักคำสอนของ “ศาสนาเศรษฐกิจพอเพียง” นั้น เปิดโอกาสให้คนทำการสะสมทรัพย์ ให้เพิ่มพูนมากขึ้นเรื่อยๆได้ตามที่อัตภาพของแต่ละคนจะอำนวย
จึงเกิดความสงสัยแก่ตัวผมเองว่า ในภาวะที่อัตภาพของแต่ละคนมีความมากน้อยแตกต่างกัน และบางคนน้อยนิดจนถึงขั้นติดลบ หากดำเนินชีวิตตามหลักคำสอนของ “ศาสนาเศรษฐกิจพอเพียง” แล้วจะมีสิ่งใดเพิ่มขึ้น สิ่งใดคงอยู่ และสิ่งใดหายไป
แน่นอนว่า หากคิดตามรัฐประหารบาลเน้นอ้าง คงตอบได้ว่า สิ่งหนึ่งที่จะเพิ่มขึ้นก็คือ “ดัชนีความสุขประชาชาติมวลรวม” หรือ “GNH: Gross National Happiness” ซึ่งยอมรับกันเถิดว่า มันเป็นดัชนีที่ยากจะหาตัวแปรใดใด ที่กินความกว้างไกลเพียงพอจะครอบคลุม ว่าตัวแปรเหล่านั้น คือสิ่งที่เป็นความสุขเดียวกันของคนทุกคน เพราะความสุขนั้น เป็นตัวแปรที่มีความเป็นนามธรรมสูง โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เมื่อเรามักเน้นย้ำว่า “สุขที่แท้คือทางใจ หาใช่ทางวัตถุ” ก็ยิ่งค้นหาความเป็นรูปธรรมแทบไม่ได้เลย จึงมิต้องคิดหาตัวแปรสากลมาใช้คำนวณ
ผมมีความสุข…คุณมีความสุข
แต่ความสุขของเราไม่จำเป็นจะต้องใช่สิ่งเดียวกัน…
อีกสิ่งหนึ่งที่เพิ่มขึ้น ก็คงเป็นเรื่องราวของความมั่นคงในชีวิต เขาอาจจะบอกได้ว่า ก็ความมั่นคงในชีวิตนั่นเอง ที่ล้วนเป็นความสุขที่ทุกคนแสวงหา แต่ก็อย่าลืมว่า ภายใต้ความสุขเดียวกันนั้น เราต่างก็อาจมีโครงสร้างของความสุขที่ต่างกัน ซึ่งผู้สนับสนุน “ศาสนาใหม่” นั้นก็คงบอกว่า ก็นำแนวคำสอนไปใช้สิ สุดท้ายแล้วเราก็จะมีความสุขเหมือนกัน
แม้จะแลดู เอียงฟังแล้วเหม็นฉี่ ฉี่ของกัลลิเวอร์ผู้มุ่งดับไฟให้เมืองคนจิ๋วด้วยฉี่ อันส่อแสดงถึงการเน้น Product มากกว่า Process ไม่เกี่ยงวิธีการ ขอเพียงให้บรรลุซึ่งผลลัพธ์ได้เป็นพอ อย่างที่คุณทักษิณชอบทำ (จนเกือบจะชอบธรรม) ก็คงไม่เหม็นมากมายนัก แล้วแต่ว่าใครจะได้กลิ่น แล้วเอามาเป็นนาสิกสาระหรือไม่ ซึ่งผมเองก็พอเข้าใจ เพราะบางครั้งผมก็จำต้องฉี่เพื่อการนั้นเช่นกัน
ทีนี้ ในเรื่องของสิ่งที่คงอยู่ ผมจะขออธิบายเป็นสมการง่ายๆ ตามความสามารถของสมองโง่ๆ
ให้ Xm เป็นอัตภาพของคนๆหนึ่ง และ Yn เป็นอัตภาพของคนอีกคนหนึ่ง
ภายใต้การสะสมทรัพย์แบบ “เศรษฐกิจพอเพียง” ผมขอสรุปเป็นสูตรง่ายๆ ว่าสูตรจะเป็น Xm + m และ Yn + n โดยที่ m และ n แสดงส่วนเพิ่มการสะสมทรัพย์ให้เพิ่มพูนตามอัตภาพ และกำหนดให้มีค่าเท่ากับ 0, 1, 2, 3,…
และภายใต้แนวคิดแบบเศรษฐกิจพอเพียง เราย่อมต้อง +0, +1, +2, +3 ไปเรื่อยๆตามลำดับ
ซึ่งเรื่องราวคงจะฟังดูเข้าที และจะเข้าทีต่อไปเรื่อยๆ หากผมไม่บอกก่อนว่า จริงๆแล้ว ความสัมพันธ์ระหว่าง Xm และ Yn คือ Xm > Yn
ดังนั้น ภายใต้รูปแบบการสะสมทรัพย์แบบเศรษฐกิจพอเพียง Xm + m ย่อมมากกว่า Yn + n อยู่เสมอ
นั่น…คือสิ่งที่จะยังคงดำรงอยู่
ความไม่เท่าเทียม…
และ…ย่อมนำมาซึ่งสิ่งที่หายไป (หรืออาจไม่เคยมีอยู่จริง??)
ความเท่าเทียม…
ในเชิงหลักการ ภายใต้การปกครองระบอบประชาธิปไตย (อันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข) ซึ่งเรา (เขา) กล่าวอ้างกันว่า ประชาชนทุกคนมีสิทธิเท่าเทียมกัน แต่ในภาวะที่สถานะสภาพของประชาชนแบ่งออกเป็นหลากหลายรูปแบบ ประชาชนเศรษฐีมหาเศรษฐี ประชาชนยาจก ประชาชนสามัญ ประชาชนแรงงาน ประชาชนมนุษย์เงินเดือน ประชาชนนักธุรกิจ ประชาชนเจ้าหน้าที่รัฐ ประชาชนเจ้าหน้าที่เอกชน และประชาชนอีกมากมาย ตามแต่ว่าใครจะสามารถมีโอกาสเข้าถึงได้ในสถานะใด
โดยหากดำเนินชีวิตตามแนวเศรษฐกิจพอเพียงแล้ว แม้คนรวยจะสามารถรวยขึ้นเรื่อยๆ คนจนก็สามารถรวยขึ้นเรื่อยๆด้วยเช่นกัน แต่สุดท้ายแล้วสิ่งหนึ่งที่คงอยู่ และไม่ลดลงก็คือ “ช่องว่างแห่งความยากจน” (Poverty Gap) อันหมายถึงความเหลื่อมล้ำในระดับรายได้ หรือระดับความมากมายของทรัพย์สินสะสมที่แต่ละส่วนบุคคลไม่เท่ากัน
และสุดท้าย เราคงลืมไปไม่ได้ว่า สิ่งที่ส่อแสดงถึงสิทธิอันไม่เท่าเทียมกันในสังคมนี้ได้มากที่สุด ก็คือเงิน หรือสิ่งอื่นใดอันเป็นอัตภาพ อัตภาพที่ได้รับการยอมรับจากสังคม ว่ามีมากกว่าแล้วเหนือกว่า
เศรษฐกิจพอเพียงจะช่วยตอบปัญหาเรื่องนี้ได้อย่างไร…
แล้วไหนจะเรื่องของชาวบ้านห่างไกล คนชายขอบ หรือใครก็ตามที่เปล่าไร้ซึ่งที่ดินทำกิน เพียงคิดประกอบสัมมาอาชีพก็ยังต้องเช่าที่เช่าทางเขาทำ หรือแม้แต่คนสลัมในกรุงเทพฯ ที่ต้องอาศัยอยู่ในบ้าน ที่มีรูปลักษณ์ราวพร้อมพังได้ในทุกห้วงลมหายใจสะอึก ในขณะที่คนอีกส่วนหนึ่ง สามารถมีบ้านหลายหลังไว้เปลี่ยนนอน หรือเพื่อรองรับการล่มสลายของระบบครอบครัวขยาย เพื่อรักษาความเป็นส่วนตัวแห่งตน หรือมีที่ดินว่างเปล่าเอาไว้เก็งกำไร
เศรษฐกิจพอเพียงจะช่วยตอบปัญหาเรื่องนี้ได้อย่างไร…
ในกระแสลมจากชนชั้นบนของสังคม ที่โหมพัดกระหน่ำเอาความสุขสบายในการใช้ชีวิต อันเป็นผลจากการมีทรัพย์สินมหาศาล ที่แผ่พุ่งลงมาสู่ชนชั้นล่าง เป็นไปได้หรือว่า ภายใต้คำบอกที่ว่าทุกคนมีสิทธิเท่าเทียมกัน ชนชั้นล่างจะไม่อยากมี อยากสุข อยากสบายแบบนั้นบ้าง
นั่นคือความแตกต่างของอัตภาพใช่หรือไม่??
หรือจะบอกว่า นั่นเป็นหน้าที่ของชนชั้นล่าง ที่จะต้องต่อสู้กับกิเลส ตรัสรู้ด้วยตนเองว่า สุขสบายใดที่เกินไปซึ่งสมรรถภาพของอัตภาพตน และละลดซึ่งความกระหายอยากในความสุขสบายนั้น
คนบางคน…แค่อยากอิ่มยังไม่ได้อิ่มเลย
แค่ปัจจัยสี่ยังมีกันไม่ครบทุกคนเลย…
แลดูอย่างนี้แล้ว เศรษฐกิจพอเพียงจึงราวกับเป็นนโยบาย ที่ออกมาเพื่อลดความขัดแย้งระหว่างชนชั้น แต่เป็นการลดโดยให้คนทำใจยอมรับสภาพตน คนรวยก็เชิดหน้ารับชะตากรรมรวยๆของตนต่อไป ในทางเดียวกัน คนจนก็ต้องก้มหน้า แนบหน้ากับพื้นยอมรับชะตากรรมจนๆของตนเอาไว้ด้วยความเต็มใจ
นักวิชาการบางท่านอาจจะแย้งว่า เศรษฐกิจพอเพียงไม่ใช่แบบนั้น ไม่ได้หมายความว่าคนจนก็ต้องจนตลอดไป
ผมก็ไม่ได้บอกว่ามันเป็นแบบนั้น แต่ลองคิดดูว่า ภายในสภาพสังคมที่ยังสามารถใช้เงินเป็นตัวแบ่งชนชั้น เราจะปฏิเสธได้หรือว่า ในความเป็นจริง (ที่อาจจะเรียกได้ว่าเป็น “สัจจะโลกาภิวัฒน์ธรรม” หนึ่ง) ภายใต้ความไม่เท่าเทียมกัน ที่มีระดับรายได้เป็นตัวจำแนก ความจนที่เกิดขึ้นนั้น หาได้ใช่ “ความจนสัมบูรณ์” (Absolute Poverty) ไม่ หากแต่เป็น “ความจนสัมพัทธ์” (Relative Poverty) คือมีสถานะทางการเงินอยู่ในระดับจน เมื่อเปรียบเทียบกับคนอื่น และในทำนองเดียวกัน ก็ย่อมมีคนที่มี “ความรวยสัมพัทธ์” อยู่เช่นกัน
ประโยคดิบๆในทำนองที่ว่า ก็อย่าไปเทียบกับคนอื่น เราก็อยู่อย่างพอเพียงของเรา คงเพียงพอแต่เพียงใช้เป็นตัวหนังสือให้กำลังใจ เพื่อให้คนบางประเภทใช้หลอกตัวเอง หลอกคนอื่นเท่านั้น เพราะในความเป็นจริง ภายใต้สภาวะราคาสินค้าอุปโภคบริโภคพื้นฐานทั่วไป (สินค้าจำเป็นที่ต้องใช้ในชีวิตประจำวัน) ที่ผันผวนไปมาโดยเป็นปฏิภาคในทางเดียวกันกับระดับราคาน้ำมันในตลาดโลก ในสภาวะเงินเฟ้อ (หรือเพื่อให้ถูกต้องตามรูปลักษณาการแล้วควรเรียกว่า “ราคาเฟ้อ”) อันเกิดแต่การเสริมกันตามลำดับของ “การผลักดันของต้นทุน” (Cost-Push) และ “การฉุดดึงของอุปสงค์” (Demand-Pull) โดยเป็นผลจากการเหนี่ยวนำของราคาน้ำมันที่สูงขึ้นนั้น ย่อมเป็นสภาวการณ์ที่ทำให้ “ความรวย-จนสัมพัทธ์” เป็นปัจจัยที่มีผลกระทบต่อความสามารถในการบริโภคอย่างมีนัยสำคัญ
[Cost-Push: เมื่อราคาน้ำมันสูงขึ้น ต้นทุนในการผลิตสินค้าย่อมสูงตาม เพื่อรักษาไว้ซึ่งระดับกำไรเป้าหมาย ภายใต้ราคาตลาดเท่าเดิม ผู้ผลิตย่อมจำเป็นต้องลดปริมาณการผลิตลง (สินค้าอุปโภคบริโภคบางชนิดอยู่ภายใต้การควบคุมราคาของรัฐ ผู้ขายไม่อาจขึ้นราคาเองตามใจชอบได้) เพราะหากยังคงปริมาณการผลิตไว้ที่ระดับเดิม และราคาตลาดเท่าเดิม ผู้ผลิตย่อมต้องประสบกับภาวะขาดทุน (หรืออย่างเบาบางที่สุด คือสูญเสียไปซึ่งกำไรเกินปรกติ และมีกำไรอยู่ที่ระดับกำไรปรกติ) นำมาซึ่งการลดลงของปริมาณการผลิต ยังผลสืบเนื่องเป็นการเกิดขึ้นซึ่งสภาวะเงิน (ราคา) เฟ้อจาก Demand-Pull: อุปทานสินค้าที่ลดลง นำมาซึ่งการเกิดขึ้นของอุปสงค์ส่วนเกิน เป็นผลให้ราคาสินค้าสูงขึ้น อันเป็นไปตามหลักอุปสงค์-อุปทาน]
ภายใต้สภาวะเงิน (ราคา) เฟ้อ ทุกๆครั้ง กลุ่มที่เดือดร้อนที่สุดย่อมไม่พ้น “จนสัมพัทธ์ชน” ที่มีกำลังซื้อในระดับปรกติ หรือต่ำกว่าปรกติ แต่กลับต้องซื้อสินค้าอุปโภคบริโภคที่มีราคาสูงผิดปรกติ จนถึงขั้นเรียกได้ว่ามีราคาเป็นอุปสรรคต่อการเข้าถึง อันเป็นผลมาจากแรงเหนี่ยวนำดึงของปัจจัยเรื่องต้นทุนและอุปสงค์ดังกล่าว
และสิ่งหนึ่ง ที่หลายคนอาจจะไม่เคยคิดถึงก็คือ ในรูปแบบการจับจ่ายใช้ซื้อซึ่งสินค้าต่างๆนั้น มักมีนัยยะแฝงของการแบ่งแยกชนชั้น อันเป็นผลจากความแตกต่างของราคาในสินค้าชนิดเดียวกัน ที่กำเนิดขึ้นจากวัตถุประสงค์ในการกำหนดราคาเพื่อแบ่งแยกตลาด ยกตัวอย่างง่ายๆเช่น ยาสระผมบางยี่ห้อเป็นที่นิยมในหมู่ชนชั้นกรรมาชีพ แต่ในขณะที่บางยี่ห้อ ใช้กันอย่างแพร่หลายในระดับชนชั้นกลางจนถึงชนชั้นสูง หรือบางที ในกรณีชนชั้นสูง ยาสระผมที่ใช้อาจก็เป็นแบรนด์นำเข้าแบบที่หาซื้อไม่ได้ตามร้านขายของชำ หรือร้านสะดวกซื้อ แต่ซื้อหาได้จากแหล่งสรรพสินค้าเฉพาะ ที่มีการจัดสรรสินค้าขาย โดยกำหนดจำแนกเอาจากระดับรายได้ของกลุ่มลูกค้าเป้าหมายเป็นหลัก
ผมคิดว่า ลักษณะการบริโภคดังกล่าว น่าจะเรียกได้ว่าเป็น “การบริโภคเชิงสัญญะ” แบบหนึ่ง ซึ่งเป็นลักษณะประการหนึ่งของ “บริโภคนิยม” อันเป็นลักษณะที่ไม่น่าเป็นสิ่งพึงประสงค์หนึ่งของรูปแบบชีวิตพอเพียงเช่นกัน เพราะไม่ได้เป็นการบริโภคเพื่อการดำรงชีวิต หรือตามวัตถุประสงค์การใช้ของสิ่งถูกบริโภค หากแต่เป็นการบริโภคเพื่อแสดงอัตลักษณ์บางประการ
สิ่งมีชีวิตชนิดคน ที่ใช้ชีวิตการทำงานอยู่ใต้ร่มตึกเงาแอร์ ตกติดอยู่ภายใต้มายาคติที่ว่า ภาพลักษณ์ภายนอกอันดูดีนั้นเป็นสิ่งดึงดูดหนึ่งที่ยากจะหลีกเลี่ยงได้ ย่อมมีความต้องการใช้ยาสระผม ที่นำมาซึ่งสุขภาพผมที่ดี นำมาซึ่งสภาพผมเงางาม ซึ่งเราปฏิเสธยาก ว่ามันเป็นคุณสมบัติที่สามารถมากับยาสระผมที่มีราคาสูง
หากมองภายใต้ความคิดที่ว่า ความเงางามสละสลวยแห่งสภาพผมนั้น เป็นสุขภาพดีอันพึงมีประการหนึ่งแห่งชีวิต แล้วเหตุใด สิ่งมีชีวิตชนิดคนอีกกลุ่มหนึ่ง ที่ทำงานตรากตรำ ติดกรำอยู่กลางแจ้ง จะต้องสิ้นสิทธิ์ในการทำการดูแลอัตสุขภาพในส่วนนั้น ด้วยไม่อาจข้ามผ่านกำแพงราคา ไปสู่สินค้าที่มีความเหมาะสม ในการดูแลตนในส่วนนั้นได้
ด้วยเหตุผลเชิง “สัมบูรณ์-สัมพัทธ์แห่งความรวยจน” ดังกล่าว ผมจึงเชื่อว่า ตราบใดที่อัตภาพตั้งต้นยังไม่เท่าเทียมกัน ความรวยความจนก็จะยังคงอยู่ต่อไป และมีอุปลักษณ์ดั่งน้ำกับน้ำมัน คือย่อมแยกชั้นกันอย่างชัดเจน ไม่มีวันเข้ารวมเป็นเนื้อเดียวกันได้
บอกตรงๆเลยว่า ผมเขียนบทความนี้ขึ้นมาด้วยความเคารพ (แม้จะไม่รัก) เพราะโดยส่วนตัวแล้ว ผมสนับสนุนแนวคิดแบบเศรษฐกิจพอเพียงจริงๆ ซึ่งผมพูดมาตั้งแต่ต้นๆแล้ว พูดมาก่อนการรัฐประหาร ว่าผมชอบมัน เพราะมันน่าจะช่วยผ่อนคลายความตึงเครียด อันเกิดจากการที่ร่างกายของผม หรือหลายๆคนตกอยู่ในสภาวะ “ร่างกายใต้บงการ” อันเกิดจากการชักเชิดของระบบ ให้ขยับแย่งแข่งขันกันไป จนอาจนำมาซึ่งการเคลื่อนไหวที่มากเกินพอดีไปของชีวิต จนร่างกายส่งแสดงสัญญาณเตือนออกมาในรูปความตึงเครียด (ในระดับร่างกายอย่าง Tension หรือถึงระดับสมองอย่าง Stress) ผมจึงรู้สึกชอบใจในแนวนโยบายดังกล่าว และทำให้ผมเกิดความยินดี ชื่นชมในพระอัจฉริยภาพของพระองค์ผู้ทรงประกาศ ว่าทรงสมเป็นอัจฉริยะกษัตริย์แห่งสยามประเทศยิ่งนัก
แต่โปรดเถิดใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาท…
หรือใครก็ตามที่มีอำนาจหน้าที่ที่เกี่ยวข้อง ช่วยตอบผมที เราควรจะมีความเท่าเทียมกันที่มากกว่านี้ ก่อนจะรับใจเชื่อ และปฏิบัติตามศาสนาใหม่ของบ้านเรานี้ใช่หรือไม่
หรือผมต้องถวายบทความนี้เป็นฎีกา??
บางที บทความนี้อาจจะสิ้นสลายคุณค่า หรือสูญสิ้นความหมายใดใดไปสิ้น ถ้าถูกตอบโต้มาด้วยคำบอกกล่าวที่ว่า ก็ไม่ได้บอกให้ต้องทำทุกคน ขอแค่หนึ่งในสี่ของประเทศ หรือใครที่สามารถทำได้ก็ทำ ใครที่ยังทำไม่ได้ ก็ยังไม่ต้องทำ
ถ้าว่าอย่างนั้น…ใครทำอะไรก็คงเรียกได้ว่าพอเพียงไปสิ้น
เพราะต่างก็ปฏิบัติอย่างเหมาะสมแก่อัตภาพตน…
จนอาจหลงลืมกันไปว่าในความเป็นจริงแล้ว…
แค่พอเพียง…อาจจะไม่เพียงพอ
“เฮ้ย!!” ทาโร่ร้อง ผมสะดุ้ง
“อะไรวะ?”
“กูอิ่มแล้ว มึงสนมั้ย?”
“ไม่ล่ะ” ผมปฏิเสธ “กูไม่กินอ้วก”
“ภายใต้กระเป๋าสตางค์ที่โล่งว่างของมึง เพราะหาเงินได้ไม่พอแดก แม้แต่แดกอย่างประหยัดเพื่อพออยู่ก็ยังไม่พอแดก หลังจากอ้วกทุกอย่างออกไปหมด และเริ่มหิว มึงคิดว่ามึงจะทำยังไง?”
ผม…มองไปที่กองอ้วกที่เหลืออยู่อย่างครุ่นคิด
หรือจะลองพอเพียงดู??
มัน…จะเพียงพอหรือไม่อย่างไรกัน??
หมีมองคน: “Quotation Ethics”; จรรยาการ “Quote” – “ให้เกียรติ”, “หวาดกลัว” หรือ “หาพวก”
ในแวดวงวิชาการ (ทั้งการเขียนและการพูด) นั้น ทุกๆท่านคงคุ้นเคยกับจรรยาการ “Quote” หรือ “Quotation” อันหมายถึงการยกคำกล่าวของผู้อื่นมาอิงอ้าง โดยมีการกล่าวระบุว่า คำกล่าวนั้นเป็นของใคร กันเป็นอย่างดี
ยกมาทั้งดุ้นก็บอกว่า ใครคนนั้น “กล่าวว่า” แต่หากใช้การ “ถ่ายความ” (Paraphrase) ก็จะบอกว่า “ใครคนนั้น” กล่าวไว้ “เป็นความว่า”
หรือแม้ไม่ใช่แวดวงวิชาการ เพียงในรูปแบบการสนทนาทั่วๆไป สนทนาในเรื่องราวต่างๆ หรือในการทำปัญหาภิปราย ก็ยังคงมีจรรยาในการ “Quote” แฝงอยู่ แม้กระทั่งในบางครั้ง ผู้กระทำการ “Quote” ไม่ได้รู้ตัวด้วยซ้ำ ว่าที่ตัวเองกำลังกระทำนั้น เรียกว่าการ “Quote”
ซึ่งหากเป็นการพูดแล้ว บางครั้งมีการใช้ภาษากายในการ “Quote” โดยใช้สองมือ ชูมือละสองนิ้ว (นิ้วชี้และนิ้วกลาง) ขึ้นประกบข้างขมับ แลไปคล้ายทำท่าเสมือนกระต่าย ผิดแผกตรงที่เราจะผงกนิ้วทั้งสองระริกรัว เร็วช้าต่างกัน มองแล้วเห็นเป็นเสียง “กริ๊กๆ” หรือ “กรึ๊กๆ” (นี่ผมเห็นเองนะ)
ด้วยส่วนตัวแล้วตัวเองเป็นคนใส่ใจใน “แรงจูงใจ” ของการกระทำมากกว่า “ตัวการกระทำ” ที่แสดงออกมา ผมจึงตั้งกังขาขึ้นมาว่า ในกรรมจรรยาว่าด้วยการ “Quote” นั้น แท้จริงแล้ว มีแรงจูงใจใดเป็นตัวขับหลัก
เท่าที่คิดออกได้ในตอนเริ่มเขียนนี้…มีสามแรงจูงใจดังหัวเรื่อง
เดี๋ยวเขียนไปเรื่อยๆอาจงอกมาอีก…
รูปแบบแรกที่หาเจอ คงยากจะเรียกเป็นแรงจูงใจ แต่คงดูเข้าทีกว่าหากจะเรียกว่าเป็น “เหตุผล” ว่า เป็นการ “Quote” เพื่อให้เกียรติแก่ตัวผู้เป็นเจ้าของคำพูด ว่า “ใครคนนั้น” เป็นผู้พูดคำ, วลี หรือประโยคใดใดที่ตัวผู้เขียนยกมากล่าวอ้างนั้นเป็นคนแรก
ผลจากแรงจูงใจรูปแบบแรกที่ผมค้นพบ นำมาซึ่งแรงจูงใจอีกรูปแบบหนึ่ง ซึ่งเกิดขึ้นเพราะการ “Quote” นั้นไม่ได้เป็นเพียง “จรรยา” ในการเขียนอ้าง หากแต่การที่ต้องให้เกียรตินั้น ได้กลายมาเป็น “กฎ” (Rule) หนึ่งในการเขียนอ้าง เรียกว่าเป็น “Quotation Ethics” ภายใต้เงื่อนไข “ความหวาดกลัว”
ด้วยว่า หากไม่ทำการ “Quote” แล้ว อาจต้องตกเป็นเหยื่อของกฎหมายลิขสิทธิ์ ว่าด้วยการนำปัญญา (ในรูปคำพูด) ของคนอื่นมากล่าวอ้างโดยมิได้รับอนุญาต ซึ่งแม้บางครั้งไม่ได้ถึงขั้นเกิดเป็นคดีความตามกฎหมาย แต่อย่างเบาๆเบื้องต้นก็คือ ได้รับผลตรวจเป็นสอบตก จากใครก็ตามที่ตั้งแท่นอยู่บนฐานะเสมือนบรรณาธิการผู้ต้องอ่านความงานนั้นๆ (อาจารย์ผู้อ่านรายงาน รายงานวิชาสัมมนา วิทยานิพนธ์ หรือแม้กระทั่งเพื่อน หรือใครก็ตามที่แวะเวียนมาอ่าน) หรือตกมาตรฐาน ในเรื่องของการมีคุณสมบัติหนึ่งว่าด้วยการเป็น “งานเขียนที่ดี”
ผมเชื่อว่า เมื่อ “จรรยา” กลายเป็น “กฎ” แล้ว ผลบังคับใช้ของมันย่อมสูงกว่า เพราะเมื่อมีการล่วงละเมิดเกิดขึ้น “กฎ” มีผลลงโทษที่เป็นรูปธรรม และสัมผัสเห็นได้ชัดเจนกว่าความน่าละอาย ยามไม่ได้ปฏิบัติในสิ่งซึ่งเป็น “จรรยา”
ในความหวาดกลัวดังกล่าว นอกจากจะมองว่าเป็นความหวาดกลัวเนื่องจาก “กฎ” แล้ว ผมยังมองว่า เป็นความหวาดกลัว (ในบางคน) ว่าตัวเองอาจจะ “พูด” หรือ “เขียน” ผิด จึงต้องอ้างเอาว่าสิ่งที่ “เขียน” หรือ “พูด” นั้น เป็นการสืบทอดความคิดมาจากผู้อื่น หาได้คิดค้นขึ้นเองไม่ ซึ่งลักษณะความกลัวผิดนี้มักพบได้จากท่าทีการพูดอันประนีประนอม ซึ่งบางครั้งอาจไม่ใช่ความกลัวที่จะต้องผิด แต่เป็นไปเพื่อความนุ่มนวลของวงสนทนา ซึ่งคงมีแต่ตัวผู้พูด ที่รู้ว่าตนกำลังทำอะไรอยู่
แต่หากเป็นไปเพราะกลัวผิด ผมขอวิเคราะห์ว่า เป็นไปเพราะหนึ่ง ผู้ Quote กำลังไม่มั่นใจในสิ่งที่ตัวเอง Quote อันอาจเป็นผลมาจากความตระหนักแก่ใจ ว่าตนนั้นไม่ได้รู้ลึกรู้จริง หรือสอง เพราะคู่หรือวงสนทนานั้นกำลังมีอิทธิพลทางความคิด และเหตุผลที่หนักแน่นกว่า การ Quote ของผู้ Quote จึงเป็นไปอย่างกลัวๆกล้าๆ
แต่ทั้งนี้ทั้งนั้น จิตวิเคราะห์ดังกล่าวก็เป็นไปเพียง “จิตวิทยาประสบการณ์” ของผมที่สั่งสมมา ไม่ใช่ “จิตวิทยาวิชาการ” (เพราะไม่เคยเรียน) ดังนั้น จึงอาจเป็นไปเพียงตามตรรกะ Enneagram คน 6 ของผม ซึ่งไม่จำเป็นจะต้องเป็นสัจจะอันเป็นนิรันดร์
แต่อย่างน้อย การ “Quote” ก็อาจจะเป็นหนทางง่ายๆหนทางสุดท้าย ในการเอาตัวรอดจากการ “พูด” หรือ “เขียน” ผิดไปได้ โดยบอกว่าตนก็ไม่รู้ แต่คนๆนั้น (ผู้ถูก “Quote”) พูดอย่างนั้น ซึ่งผลอีกประการหนึ่งที่ปฏิเสธไม่ได้ก็คือ ตัว “ผู้ Quote” ย่อมเสียความน่าเชื่อถือไป
และประการหนึ่งซึ่งจะลืมไปมิได้ คือเมื่อการ Quote ถูกโยงเข้ากับความกลัว ย่อมเป็นไปได้ ที่มันจะฝังลงไปในสัญชาตญาณ ทำให้การ Quote นั้นเป็นไปโดยสัญชาตญาณ ซึ่งมิได้ผ่านกระบวนการการคิดใดใดทั้งสิ้น เพราะความกลัวนั้นก็เป็นสัญชาตญาณพื้นฐานอย่างหนึ่งของมนุษย์
อีกประการหนี่งที่ลืมไปมิได้ (งอกออกมาพอดี) นั่นคือการ “Quote” เพื่อทำลายหรือล้มล้างคำที่ “ถูก Quote” นั้น ซึ่งในรูปแบบการ “Quote” ดังกล่าว จำต้องใช้ปัญญาในการถอดรื้อสิ่งที่ “ถูก Quote” และผมเชื่อว่าหากใช้ปัญญาและเหตุผลกันจริงๆ การ “Quote เพื่อทำลายสิ่งที่ถูก Quote” นั้น อาจนำมาซึ่งการก่อเติมเสริมสร้างต่อปลายความคิดอื่นๆต่อไปได้
ผมคงเกริ่นนานไปแล้ว…
ที่อยากพูดจริงๆก็คือ การ “Quote” เพื่อเป็นการ “หาพวก”
โดยมากแล้วผมมักจะพบการ “Quote” ในลักษณะดังกล่าวจากการพูด โดยผู้พูดมักพูดโดยอ้างเอาคำของนักวิชาการ หรือนักคิดต่างๆ หรือแม้แต่คนที่ตนรู้จักมาพูด พระพุทธเจ้ากล่าวว่า พระเยซูกล่าวว่า นิตท์เช่กล่าวว่า มาร์กซ์กล่าวว่า เม่งจื๊อกล่าวว่า เล่าจื๊อกล่าวว่า โมกเจี๊ยว (??) กล่าวว่า ใครก็ไม่รู้กล่าวว่า
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงดำรัสว่า…
อะไร…ทำนองนั้น
ตลกที่สุดคือบางคนเอาคำของปราชญ์ วิปลาสมาสอนปราชญ์ วิปลาส โดยลืมไปว่าผมเองที่เป็นคนพูดกับเขา แล้วเขาก็เอามันมาพูดกับผมโดยหวังจะสอนผม ด้วยท่าทางที่คิดว่าคำพูดนั้นมันเจ๋ง พูดแล้วหล่อ ประหนึ่งตัวเขาคิดมันได้เองและพูดมันออกมาเอง ผมเองไม่ได้ใส่ใจอะไรที่เขาไม่ Quote และไม่ได้คิดด้วยว่าที่ตัวเองเคยพูดไปนั้นมันหล่อ แต่มันตลกตรงที่พอผมบอกว่า “มึงคิดเหมือนกูเลย!!” แล้วเขาทำหน้าเหมือนกับนึกออก ว่า “โอ๊ะ!! มึงนี่หว่าที่สอนกูไป”
ผมเชื่อว่า ในการยกอ้างนั้น ย่อมเป็นไปได้ที่เขาจะอ้าง เพื่อบอกว่าตัวเองกำลังคิดเชื่ออย่างไร แต่แน่นอนว่ามีอีกไม่น้อย ที่อ้างเพื่อหาพวก หาพวกมาช่วยรุมเพื่อเอาชนะ โดยเชื่อว่าปราชญ์นักคิดเหล่านั้นเป็นผู้ยิ่งใหญ่ มีความคิดที่ถูกต้อง และน่าจะสร้างน้ำหนักให้กับคำพูดของตัวผู้อ้างได้ และโดยไม่ทันได้คิดไปว่า ตัวผู้ถูก Quote นั้น อาจเพียงคิดความนั้นมาเพื่อแสดงทรรศนะส่วนบุคคล ไม่ได้เพื่อฟาดฟันเอาชนะกับใครแต่อย่างไร ซึ่งการอ้างเพื่อเอาชนะนั้น ถือเป็นการใช้เครื่องมือผิดวัตถุประสงค์หลักวิธีหนึ่ง และเป็นการไม่เคารพต่อผู้พูดได้อย่างน่ารังเกียจที่สุด
ผมว่า…พระราชดำรัสคงโดนบ่อยสุด
ก็ไม่ได้บอก ว่าการอ้างในลักษณะดังกล่าวนั้นผิดถูกแต่อย่างใด เพราะมันเป็นความต้องการแย่งชิงพื้นที่การปกครองของตน การที่คนผู้หนึ่งมุ่งมั่น และเชื่อว่าความคิดของตนถูกต้อง และอยากให้ผู้อื่นเชื่อตาม การที่ผู้อื่นไม่เชื่อตาม ย่อมหมายถึงเขาได้สูญเสียพื้นที่การปกครองทางความคิด หรือแม้กระทั่งต้องสูญเสียพื้นที่ของความเคารพ ในความคิดเชื่อของตัวเองไป
แม้ข้อเขียนนี้อาจจะแลดูเลื่อนเจื้อน ล่องลอยในเชิงประเด็นเนื้อหาไปบ้าง แต่สิ่งหนึ่งที่อยากจะบอกก็คือ ไม่ว่าจะทำอะไร พึงรู้สักนิด ว่ากำลังทำ “เพราะอะไร” และกำลังทำ “เพื่ออะไร”
เพราะนั่นไม่เพียงจรรยาของการ Quote แต่น่าจะเป็นจรรยาของการกระทำใดใดก็ตาม ที่พึงมีโดยถ้วนทั่วทุกตัวคน
“แล้วมึงล่ะเบิร์ด?” เสียงไอ้ทาโร่ลอยมา “มึ้งโขดถ่ำพรื่อ?”
โดยส่วนตัว ผม Quote ด้วยเหตุผลสองประการ คือหนึ่ง เพื่อบอกว่าผมเห็นด้วยกับความคำดังกล่าวนั้น และสอง เพื่อบอกว่าผมมีความคิดแบบเดียวกับเจ้าของคำความนั้น โดยผมจะลงท้ายคำ Quote ไปเลยว่า ผมคิดเช่นนั้นมาก่อนที่จะเจอความคำดังกล่าว เพื่อไม่ให้ไอ้บ้าที่ไหนมาบอกได้ว่า ผมเอาคำคนอื่นมาพูด ทั้งๆที่จริงๆผมคิดเช่นนั้นมาก่อนจะได้ยินคนอื่นพูด
ถามว่าเพื่ออะไร อะไรคือเหตุผลของเหตุผลประการที่สอง คำตอบก็คือ ผมยังคงมีอัตตา อัตตาที่ต้องการคงไว้ซึ่งพื้นที่ในการปกครองตัวเอง คงไว้ซึ่งพื้นที่ความเชื่อที่ว่า “คิดก่อน” หรือ “คิดหลัง” ย่อมไม่สำคัญเท่า “คิดได้”
“เข้าใจบ่?”
หมีมองคน: ความในใจจากรับน้องที่ผ่านมา “ปัญหา” ที่ได้รับการศึกษา ย่อมนำมาซึ่ง “ปัญญา” อันเป็นนิรันดร์
ผมอยากให้ทุกๆคนที่อยู่ในที่ประชุมสรุปงานได้อ่าน ส่วนคนอื่นๆที่แวะเวียนมา หากสนใจจะอ่านก็ไม่น่าใช่เรื่องเสียหายอะไร
มันลึกกว่ารับน้อง…
เรื่องน่าเบื่อมันเริ่มขึ้นในตอนประชุมสรุปงาน ซึ่งผมขอยืนยันว่า แม้ในเวลานั้นตัวเองจะมีสารเสพติดในร่างกายถึงสามชนิดเป็นอย่างน้อย แต่ละชนิดมีปริมาณค่อนข้างมาก และไม่ได้นอนมาตลอดหนึ่งวันหนึ่งคืนแห่งกิจกรรมมากมาย แต่สติของผมยังคงครบถ้วน บางทีอาจจะครบถ้วนยิ่งกว่าเวลาปรกติเสียด้วยซ้ำไป
กับทั้งท่วงท่าสุดเกรี้ยวกราดยามแสดงความคิดเห็นนั้น นั่นก็ยังคงเป็นลีลาปรกติยามพูดถึงสิ่งที่ไม่เห็นด้วย แม้แต่ท่าทีแข็งกระด้างยามพูดถึงสิ่งที่เห็นดีงามด้วย นั่นก็ยังเป็นอิริยาบถสามัญของตัวเอง หาได้เป็นสิ่งที่ได้รับการปรุงแต่งเพิ่มเติมด้วยฤทธิ์ของสารเสพติดแต่อย่างใด
ผมว่าปัญหามันเกิดจากการที่น้องคนหนึ่ง ซึ่งเป็นปีที่มีหน้าที่จัดงาน มีปัญหากับเพื่อนหลายๆคนในปีเดียวกัน น้องคนดังกล่าวสนิทกับผม และสำคัญที่สุดคือ น้องคนนั้นเป็นผู้หญิง
ก็ไม่ปฏิเสธ หากลีลาหม้อสาวที่ผมพ่นพรายไปตลอดเวลารับน้องทุกครั้ง จะทำให้พวกเขาติดภาพ หรือสร้างภาพว่าจริงๆแล้วผมเป็นคนอย่างนั้น และเช่นกันหากพวกเขาจะคิดว่า ผมคงจะเป็นเช่นนั้นกับน้องสาวคนนั้นด้วย ซึ่งก็เป็นธรรมดา เพราะผมก็ถูกมองว่าเป็นคนอย่างนั้นมาตลอดชีวิตในรั้วมหาวิทยาลัย
และผมก็ไม่ว่าอะไร หากไม่มีใครคิดจะใส่ใจถึงความเป็นคนรักจริงของผม เพราะผมไม่เคยแสดงให้พวกเขาเห็น ด้วยคิดว่านั่นเป็นแง่มุมที่ผมคิดว่าไม่จำเป็นจะต้องแสดงให้คนส่วนใหญ่ได้เห็น ความรักจริงของผมมีค่า และมันควรได้แสดงให้เห็นแต่เฉพาะในคนที่ผมให้ค่า หรืออย่างน้อยที่สุดคือในเวลาที่ผมอยากพูด
และสำคัญกว่านั้นคือ ผมไม่ใช่พวกสร้างภาพ (เหมือนอย่างที่ผมเห็นหลายๆคนพยายามทำ) ไม่คาดหวังว่าจะต้องดูดี แต่แน่นอน ผมยอมรับไม่ได้กับการถูกกล่าวหาในสิ่งที่ผมไม่ได้เป็น
ในท่วงท่าและวาจาการหม้อที่ส่งออกไป เพราะผมรู้ได้ว่ามันสามารถนำมาซึ่งความเฮฮาของคนส่วนใหญ่ ซึ่งคงต้องขอโทษ “เหยื่อ” ไว้ในที่นี้ หากเธอคนใดที่เคยตกเป็น “เหยื่อ” ไม่ได้รู้สึกสนุกไปด้วย เพราะผมอาจจะคิดถึงความสนุกมวลรวมมากเกินไป โดยลืมคำนวณไปซึ่งความสนุกของตัวแปรบางตัว
คงไม่ต้องเอ่ย หรือกล่าวถึงว่าน้องคนที่ผมสนิทด้วยนั้นเป็นใคร และปัญหาที่เกิดขึ้นนั้นคืออะไร เพราะเชื่อว่าคนที่อยู่ในที่นั้นคงรู้กันดีอยู่แล้ว แต่สิ่งที่ผมอยากพูดก็คือ สิ่งที่ผมต้องการจะสื่อในเวลาแห่งการสรุปงานนั้นก็คือ เหตุแห่งปัญหาทั้งหมดในการรับน้องที่ผมพูดถึงนั้นมีประการเดียว คือการที่พวกเขาส่วนหนึ่งที่อยู่ในที่นั้นมีปัญหากับคนๆหนึ่ง จนนำมาซึ่งการไม่สื่อสารกันให้เพียงพออย่างที่ควรจะเป็น และทำให้เกิดปัญหาที่ไม่น่าจะเกิดขึ้นมา
เวลาพูดถึงปัญหารับน้อง ผมไม่ได้พูดถึงปัญหารับน้อง เพราะปัญหาส่วนใหญ่ที่เกิดขึ้นในการรับน้อง แม้ดูแล้วคล้ายว่าจะเกิดขึ้นเพราะการรับน้อง แต่เท่าที่สังเกตมา ปัญหามันเกิดจากคนที่ทำกิจกรรมรับน้อง
มันมักจะเกิดจากการไม่พูดจากัน…
หรืออย่างน้อย…ไม่พูดจากันอย่างที่ควรจะเป็น
ผมพยายามอย่างยิ่งที่จะโยงปัญหาในการรับน้องเข้ากับชีวิตจริง ปัญหาอันเกิดจากการมีปฏิสัมพันธ์กันระหว่าง “คนกับคน” สองฝ่ายซึ่งครบถ้วนด้วยอารมณ์ความคิดความรู้สึกและอคติ สองฝ่ายที่อย่างไรเสียก็ต้องมีปฏิสัมพันธ์กันไปจนตาย ตราบเท่าที่ใครก็ตามนั้นยังคงเรียกตัวเองว่าเป็น “คน” และค้นพบว่าตัวเองยังคงมีชีวิตอยู่ใน “สังคม”
การมีปฏิสัมพันธ์ทั้งเชิงทั่วไปและเชิงปัญหาระหว่าง “คนกับคน” นั้นไม่เคยมีคำว่าสิ้นสุด
ในการประชุมสรุปงานรับน้องทุกครั้ง (ที่ตัวเองเข้าสรุป) ผมพยายามสื่อให้เห็นว่า ปฏิสัมพันธ์เชิงปัญหาระหว่าง “คนกับคน” ที่ “ทำงานร่วมกัน” นั้น สามารถนำมาซึ่งปัญหาของงานได้
สิ่งที่ผมพยายามทำให้พวกคุณ ผู้มีส่วนร่วมกับงานทุกคนได้เห็นก็คือ ในการ “ทำงานร่วมกัน” นั้น เราควรจะจัดการกับปฏิสัมพันธ์เชิงปัญหานั้นอย่างไร เพราะ “ทำงาน” ที่ว่านั้น ผมไม่ได้หมายความเฉพาะแต่การรับน้อง แต่มันคือการทำงานใดใดก็ตาม ที่พวกคุณซึ่งยังคงอยู่ในระบบสังคมนั้นต้องเผชิญไปตลอดชีวิต
ในขณะที่สรุปงานรับน้องนั้น ผมได้พยายามสรุปแก่นสารของการจัดการปัญหาชีวิตไปด้วย แน่นอนว่ามันไม่มีสูตรสำเร็จ ไม่มีคำพูดสวยหรู แต่มันมีแนวทางที่ใช้ได้ และใช้ได้ไปตลอดชีวิตจริงๆ
ผมเพียงต้องการให้ศึกษา “ปัญหา” เพื่อให้เกิด “ปัญญา”
ในการศึกษา “ปัญหา” ในการรับน้องที่ผ่านมา ผมไม่ได้พยายามต่อว่า ก่นด่าให้ผู้ที่อยู่ในที่นั้นชดใช้ในสิ่งที่ทำกับน้องที่ผมมีความสนิทด้วยเป็นพิเศษคนดังกล่าว ผมไม่คิดว่ามีใครต้องชดใช้อะไร เพราะไม่ได้มีใครทำอะไรผิด กับทั้งความสนิทที่มีระหว่างผมกับน้องคนนั้น ไม่ได้ก่อผลอะไรนอกจากการทำให้ผมได้รับรู้ข้อมูลจากสองฝ่ายมากขึ้น อีกทั้งโดยส่วนตัวแล้ว ผมมีทักษะในการมองคนที่สูงพอ และสูงพอจะรู้ว่า แต่ละฝ่ายกำลังคิดอะไร และกำลังจะทำอะไรกับผม
เพราะฉะนั้น ผมย่อมไม่เข้าข้างใคร ข้างเดียวที่ผมเข้าไปคือข้างในของปัญหา เพื่อค้นให้พบปัญญาที่ซ่อนอยู่ในนั้น โดยพาทุกคนเข้าไปด้วย เพื่อได้ค้นพบซึ่งปัญญานั้นด้วยกัน
อย่างที่บอก กิจกรรมรับน้องคือปฏิสัมพันธ์เชิงทำงานร่วมระหว่าง “คนกับคน” และเป็นไปได้ที่มันจะนำมาซึ่ง “ปฏิสัมพันธ์เชิงปัญหา” ซึ่งตรงนี้จะแสดงความเป็นมืออาชีพ ว่าในขณะที่ทำงานนั้น คุณและใครก็ตามที่กำลังทำงานจะเลือกอะไร ความคิดอารมณ์ความรู้สึกและอคติของตัวเอง หรือสัมฤทธิ์ผลของงาน ที่ต้องใช้แรงงานร่วมกันนั้น
ซึ่งวันหนึ่งหลังจากเรียนจบไป คุณก็ยังคงต้องมีรูปแบบปฏิสัมพันธ์ร่วมดังกล่าวกับคนอื่นๆในสังคมอื่นๆที่ไม่คุ้นเคย ผมจึงหวังจะทำให้การศึกษาปัญหาลักษณะนี้เสียแต่เนิ่นๆ ได้นำมาซึ่งแนวทางในการแก้ปัญหาระหว่าง “คนกับคน” ให้ติดตัวคุณไปตลอดทั้งชีวิต
เหล่านั้นคือสิ่งที่ผมพยายามทำในการสรุปงานรับน้อง…
น่าเสียดาย ครั้งนี้ผมรู้สึกว่ามันถูกทำลายลงไปด้วยมุมมองที่คนกลุ่มหนึ่ง มีต่อความสัมพันธ์บริสุทธิ์ ความสัมพันธ์ในฐานะคนที่พอจะพูดคุยกันรู้เรื่องระหว่างผมกับน้องคนหนึ่ง ทั้งๆที่ผมรู้สึกว่ามันเป็นแค่ความรู้สึกดีๆของคนสองคน ความรู้สึกดีๆที่ไม่มีความแตกต่าง หรือมีประเด็นในเรื่องเพศหรือวัยเข้ามาเกี่ยวข้อง
ผมบอกตรงๆว่า ถ้าความสัมพันธ์ดังกล่าวนั้นทำให้ใจผมโอนเอียงไปข้างน้องคนดังกล่าวจริง รับน้องครั้งที่ผ่านมานี้ ย่อมต้องมีน้องผู้ชายคนหนึ่งถูกผมกระทืบ อย่างที่เรียกว่าผิดวิสัยคนใช้เหตุผล และหลีกเลี่ยงการใช้กำลัง (อย่างไม่จำเป็นและไม่ควรจะต้องจำเป็น) ของผมไปอย่างแน่นอน
แต่ผมก็หวัง ว่าน้องผู้ชายคนนั้นคงไม่ลืมไปว่า ในงานไม้สักสัมพันธ์ที่เขาเมาจนข้ามเส้นสติไปนั้น รอยตีนของเขาที่เหยียบย่ำลงมาบนตัวผมอย่างคึกคะนอง ไม่ได้สร้างอะไรนอกจากรอยยิ้มของผม ว่าไอ้น้องคนนี้มันเมาได้เม๊า…เมา
ส่วนกับน้องอีกกลุ่ม ซึ่งเป็นรุ่นพี่ของน้องปีจัดงาน เข้าร่วมสรุปงานในช่วงกลางครัน และด่วนสรุปว่าผมกำลังพูดถึงเรื่องของน้องผู้หญิงคนสนิท (ในย่อหน้านี้ผมจะสมมติว่าเธอชื่อน้องบี) จึงเดินออกจากห้องสรุปงานไป ผมก็ขอบอกเลยว่า ปัญหาก็คือ ผมแม่งกำลังพูดถึงปัญหา และปัญหาเสือกเป็นเรื่องของน้องกลุ่มหนึ่งกับน้องบี พอพูดถึงปัญหานั้น มันก็เลยต้องมีการพูดชื่อของน้องบีอยู่เป็นนิจเนือง และปัญหาที่สำคัญที่สุดคือ ผมกับน้องบีแม่งเสือกสนิทกัน ซึ่งนั่นคงทำให้พวกเขาวาดภาพอะไรบางอย่างลงไปในใจ และปฏิเสธการศึกษาปัญหาของผม โดยที่ยังไม่ทันได้ฟังความอะไรในเชิงลึก ซึ่งกับพวกเขานั้น ผมได้พยายามหลายทีแล้วในการบอกให้พวกเขาใช้สมองให้มากกว่าตา มองสิ่งต่างๆให้ลึกกว่าที่ตาเห็น ซึ่งผมก็ตอบไม่ได้จริงๆ ว่ามันประสบความสำเร็จแค่ไหน
แต่ข้อหนึ่งที่ผม และพวกคุณ และอีกหลายๆคนมีเหมือนกันก็คือ เราอาจได้เคยแสดง “ความเป็นตัวอย่างที่ไม่ดี” ให้น้องเห็น เพื่อให้เขาได้ไปค้นหาต่อไปว่า แล้วสิ่งใดกันที่เรียกว่าดี
และผมขอบอกพวกคุณกลุ่มนั้น และใครก็ตามอีกว่า หากคิดจะเข้าสรุปงาน ผมขอให้มาก่อนเวลา และทำความเข้าใจในประเด็นปัญหากันก่อน ไม่ใช่คิดว่าเป็นเวลาที่ตัวเองอยากมาก็มา มันแสดงถึงความไม่เคารพรุ่นน้อง ที่ต้องมานั่งทนหลังคดแข็งนั่งฟังการสรุปที่บางครั้ง พวกเขาบางคนอาจไม่ได้เห็นค่าอะไรของมัน คุณต้องคิดสักนิดว่า ไม่ว่าเหตุผลที่พ่อแม่ของน้องๆส่งพวกเขามาเข้ามามหาวิทยาลัยคืออะไร มันย่อมไม่ใช่ส่งมาจัดงานรับน้อง ลำพังพวกเขาต้องมาจัด มาทำในสิ่งที่เรายัดเยียดกันลงมาในฐานะที่เชื่อว่าเป็นประเพณีที่ดี เราเองก็ควรจะสำนึกขอบคุณในการยอมรับของพวกเขาให้มากเข้าอยู่แล้ว ดังนั้น จะทำอะไรพึงให้เกียรติแก่ความเสียสละของเขาบ้าง
แต่ทั้งนี้ทั้งนั้น การให้เกียรติย่อมไม่ได้หมายความว่า เราจะต้องยอมเห็นแก่เขา ภายใต้ความคิดที่ว่าอย่างน้อยเขาก็ได้พยายามอย่างสุดความสามารถ ความคิดแบบนั้นรังแต่จะสร้างมะเร็งชีวิต สร้างมะเร็งทัศนคติแก่ตัวผู้รับ เขาควรจะได้รับรู้ว่า ความพยายามใดใดก็ตาม ไม่ว่ามันจะมากมายสูงส่งเพียงใด หากมันไม่ตอบโจทย์ใจความแห่งการกระทำแล้วไซร้ มันย่อมไม่หมายถึงความสำเร็จ
นั่นคือชีวิตจริง…
ไม่ใช่ทุกกรณี ที่คำพูดสูตรสำเร็จอย่าง “ความพยายามอยู่ที่ไหน ความสำเร็จอยู่ที่นั่น” จะใช้ได้กับการดำเนินชีวิตในสังคมที่มีบริบทซับซ้อนอย่างทุกวันนี้
และพวกคุณเองได้เคยเรียนรู้มาแล้ว…
ไม่ว่า…จะเข้าใจมันหรือไม่ก็ตาม
ซึ่งตรงนี้ขอฝากไว้สำหรับผู้สรุปงานต่อๆไปทุกคน ว่ากรุณาคุยกันเองให้รู้เรื่อง ก่อนที่จะเข้าไปคุยกับคนอื่น เพราะผมบอกตรงๆว่า ความเหินห่างทำให้ผมไม่รู้ว่าใครจะพูดอะไรบ้าง ผมไม่รู้ว่าใครคิดอะไรบ้าง และพวกคุณเองก็คงไม่รู้เช่นกัน ว่าผมคิดอะไรอยู่บ้าง และผมจะพูดอะไรบ้าง และหากมีความเหินห่างเกิดขึ้นระหว่างพวกคุณ พวกคุณเองก็จะไม่อาจล่วงรู้ ว่าคนคุ้นหน้ารอบกายนั้นกำลังคิดอะไรอยู่บ้าง
สำคัญที่สุดและสุดท้าย ผมอยากจะบอกทุกคนว่า ในตอนที่ผมกำลังตอบปัญหาอันเกิดจากการรับน้อง ผมไม่ได้ตอบแค่ปัญหาของการรับน้อง
ผมกำลัง…ตอบปัญหาของชีวิต
ผมคงไม่เข้าไปวุ่นวาย ไม่เข้าไปเป็นตัวนำในการจัดการรับน้องอีก เพราะแม้จะทำมาแค่สามครั้งแต่ผมก็รู้สึกเหนื่อยหน่ายเต็มทีกับปัญหาซ้ำซาก ที่รุ่นพี่หลายๆคนซึ่งเคยผ่านการทำงานน่าจะตอบได้ แต่ก็ยังไม่วายที่มันจะหลุดขึ้นมาถึงผม ก็เข้าใจนะว่า มันคงเป็นผลมากจากคำแนะนำที่ว่า มีอะไรก็ให้คุยกับรุ่นพี่ และเข้าใจว่าบางครั้งคุยกับรุ่นพี่มาดี ก็ยังมาโดนผมตีกลับ (ด้วยเหตุผลที่หนักแน่นกว่า) เสียอีก บางทีนี่อาจจะเป็นการตัดปัญหา ให้มาคุยกับผม หรือรุ่นพี่ที่แก่กว่าผมเสียเลย ก็เข้าใจ แต่ก็อดเบื่อไม่ได้เหมือนกัน
เอ่อ…ถึงเบื่อแต่ก็ยังยินดีตอบนะ
บอกแล้วว่า ไม่ได้ตอบปัญหารับน้อง แต่มันคือการตอบปัญหาชีวิต
ก็ขอประกาศวางมืออย่างเป็นทางการ เป็นอันว่าสบายใจกันได้ ว่าต่อไปนี้ผมจะไม่เข้าไปวุ่นวายกับการรับน้อง (โดยไม่ได้รับเชิญ) อีก ที่ผ่านมา หากท่วงท่าความคิดของผมได้ไปเหยียบย่ำน้ำใจของใครเข้า ผมก็คงจะขอโทษไว้ณ.ที่นี้ ขอโทษจากใจจริง โดยไม่อ้างถึงซึ่งความหวังดีใดใดทั้งสิ้น
แต่ผมจะไม่ยอมรับว่าที่ผมทำไปนั้นมันผิด เว้นเสียแต่ว่าพวกคุณจะมีเหตุผลที่หนักแน่นเพียงพอมายืนยัน ว่าสิ่งที่ผมทำนั้นผิด แต่ผมขอแนะนำว่า การหาผิดถูกเพื่อแบ่งฝ่ายหรือเอาชนะกันนั้นไม่ใช่เรื่องดี เราควรศึกษาซึ่งความแตกต่างทางความคิด อันนำมาซึ่งอคติหรือความเกลียดชังใดใด เพื่อได้เกิดความเข้าใจซึ่งกันและกันที่มากขึ้น
แต่ว่า ถึงจะไม่ได้วุ่นวายกับการจัดรับน้องแล้ว ผมก็ยังยืนยันว่าผมยินดีที่จะให้คำแนะนำ หากยังมีคนต้องการ เพราะอย่างที่ผมบอกไป ผมถือว่านั่นคือการตอบปัญหาชีวิต
และสำคัญที่สุด…ผมจะยังคงไปรับน้องตราบที่ยังไปได้
เพราะไม่ว่าที่ผ่านมาจะเป็นอย่างไร จะมีเรื่องดีเรื่องไม่ดี มีเรื่องถูกใจมีเรื่องขัดใจมากน้อยเพียงไหน การรับน้อง หรือมีกิจกรรมใดใดร่วมกับพวกคุณ ก็เป็นความทรงจำที่ดีสำหรับผมเสมอ
ผมคงไม่พูด…ว่าผมรักพวกคุณ
แต่ผมขอขอบคุณ…
ขอบคุณที่สอนอะไรผมมากมาย และกลายเป็นส่วนหนึ่งในการเสริมสร้าง ให้ตัวผมได้เป็นตัวผมอย่างที่เป็นในทุกวันนี้
ก้มหัวขอบคุณให้จากใจจริงครับ…
ปล.1: ลองทบทวนกันบ้างนะครับว่า ภายใต้เงินแต่ละครั้งที่จ่ายลงไปเพื่อการรับน้องนั้น มันทำให้บรรลุจุดประสงค์ ที่พวกเราใช้เป็นเหตุผล (ข้ออ้าง?) ในการจัดกิจกรรมรับน้องมากน้อยแค่ไหน เพราะในความรู้สึกของผม ในขณะที่ตัวเงินเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ ความคุ้มค่าของมันกลับกำลังลดน้อยลงไปทุกที จนเราควรจะคิดถึงการรับน้องในรูปแบบอื่น ที่น่าจะทำให้บรรลุจุดประสงค์ได้มากกว่า และคุ้มค่ากับเงินที่ลงไปมากกว่ากันได้แล้ว พวกคุณเรียนเศรษฐศาสตร์ น่าจะมีความคุ้นเคยกับ Opportunity Cost, Cost & Benefit Analysis และ The 3 Core Questions of Production; What, How, For Whom เป็นอย่างดีในระดับหนึ่ง ซึ่งในสิ่งสุดท้ายนั้น ผมขอแนะนำว่า ก่อนจะผลิตอย่างไร เราต้องคิดให้หนักก่อนว่า เรากำลังจะผลิตเพื่อใคร และเรา ควรที่จะรู้จักใครที่เรากำลังจะผลิตเพื่อนั้นให้ดีเสียก่อน
ปล.2: และถ้าใครข้องใจอะไร ไม่ว่าจะเรื่องอะไร ถามเถอะครับ ถามมาได้ ผมยินดีตอบทุกสิ่ง ผมสนับสนุนการพูดคุยทำความเข้าใจกัน และไม่มีความจำเป็นที่คุณจะต้องถามในฐานะที่ผมเป็นพี่คนหนึ่ง ในการพูดคุยเรื่องความคิดกัน ผมยินดีจะถอดสถานะทางสังคมจอมปลอมทั้งหลายทั้งปวงทิ้งไป คุณสามารถถามได้โดยลืมผมในฐานะ “พี่เบิร์ด” หรือ “ป๋าเบิร์ด” ไป และถามในฐานะที่ผมเป็นเพียง “ไอ้เหี้ยเบิร์ด” ตัวหนึ่ง เพราะผมเชื่อว่า “มารยาททางสังคมเป็นเพียงตัวบิดเบือนความจริงตัวหนึ่ง” เท่านั้นครับ
หมีมองคน: สินค้าสี่ชิ้นในรายการผู้หญิงถึงผู้หญิง
“ไอ้รายการตอนแปดโมงครึ่งช่องสามนะเหรอ?”
“อืม”
“ทำไมมึงดูเครียดจังวะ?”
“กูสมเพช…เอ่อ…มนุษย์คงพอใจจะได้รับคำว่าสงสารมากกว่าสินะ กูสงสารพิธีกรสี่คนนั้นว่ะ”
“ทำไมวะ?”
“ที่วันนั้น จริงๆก็นานแล้วนะ ที่คุณมีสุขแกเอาบทความของคนอื่นมาอ่านน่ะ เรื่องที่ว่าเอาผู้หญิงไปทำสินค้าอย่างเรื่องเด็กเชียร์เบียร์อะไรแบบนั้นน่ะ”
“อืมๆ กูจำได้ ทำไมวะ กูว่าดีออก ส่งเสริมผู้หญิงบางส่วน กระตุ้นให้รู้สึกตัว ให้ตระหนักถึงศักดิ์ศรีคุณค่าของตัวเอง ไม่ให้ตกเป็นเครื่องมือให้คนอื่นเอาไปทำเป็นสินค้า คุณมีสุขเธอก็พูดไปแล้วนี่”
“เป็นสินค้ามันไม่ดีขนาดนั้นเลยเหรอวะ?”
“ถ้าพรุ่งนี้กูขายมึงให้คนอื่น มึงจะชอบมั้ยล่ะ?”
“กูอาจจะชอบว่ะ เพราะนั่นหมายถึงโอกาสที่กูจะมีชีวิตความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น”
“ไอ้…เฮ่อ…กูจะด่าไอ้สัตว์ก็ไม่ได้ เพราะมึงเป็นสัตว์อยู่แล้ว”
“กูก็สัตว์ มึงก็สัตว์ แต่กูเป็นสัตว์ที่กำลังเป็นสัด”
“อย่ามาทำสายตาลามกกับแข้งกู มาคุยให้รู้เรื่องก่อน คือไม่ใช่ว่าเป็นสินค้าแล้วมันไม่ดีเว่ย แต่การที่เอาคนมาทำเป็นสินค้ามันไม่ดี มันไม่ใช่เรื่องที่น่าสนับสนุน ควรกำจัดด้วยซ้ำ”
“……………….”
“มึงถอนใจทำไมวะ?”
“กูสม…เอ่อ…สงสารสี่คนนั้นว่ะ”
“สงสารอะไรอีกวะ?”
“พวกเธอคงไม่รู้ตัว ว่าตัวเองก็ตกอยู่ในสถานะสินค้าเหมือนกัน”
“ยังไงวะ?”
“กูว่ากาละแมร์แม่งน่าสม…น่าสงสารที่สุดเลยว่ะ แม่งถูกบรรจุไว้เป็นหนึ่งในสี่เพื่อดึงคนดู เพราะกลายเป็นสินค้าไปตั้งแต่ไอ้หนังสือที่ประณามว่ากูแม่งเลว ถึงจะเลวน้อยกว่าพวกมึงก็เถอะ พอเป็นสินค้าก็เลยขายได้ ก็เลยถูกเอามาเป็นจุดขาย สามคนที่เหลือก็พลอยฟ้าพลอยฝน กอปรกับคุณลักษณะส่วนตัว และคุณลักษณะส่วนรายการ ตอนนี้ไอ้รายการนั่นก็เลยดังไปด้วย พอรายการดัง คนก็ดัง สี่คนนั้นก็พัฒนาตัวเองไปเป็นสินค้าในรูปของดาราจอเงิน สามในสี่ถูกเอาไปขายน้ำผลไม้ เออ แต่น้ำผลไม้นั่นอร่อยดีนะ จากนั้นก็มีเอาคุณมีสุขเธอไปโฆษณาอาหารเสริมอะไรทำนองนั้น แล้วสุดท้ายที่กูเห็นนะ สี่คนนั้นมันเป็นการ์ตูนไปแล้วว่ะ”
“อืม…สินค้านี่หว่า สี่ชิ้นเลย”
“กูถึงบอกไง ว่าพวกเธอน่าสม…น่าสงสาร คงไม่ได้รู้ตัว ว่าตัวเองก็เป็นสินค้าอยู่เหมือนกัน”
“กูว่า ถึงรู้ก็คงแค่สะอึกนิดๆว่ะ แล้วก็คงมีสักคนในสี่คนนั้น ซึ่งกูคาดว่าคงจะเป็นกาละแมร์ ที่พูดออกมาว่า “ถึงพวกเราจะเป็นสินค้าก็เป็นสินค้าที่ดีนะค้าาาท่านผู้ชม” แล้วคนอื่นๆก็คงรับลูกกันหมด เพราะท่าทางก็ค่อนข้างเชื่อกันเป็นหนักหนา ว่ารายการของตัวเอง ไม่ใช่สิ รายการของช่องที่มีตัวเองเป็นพิธีกรนั้นช่างมีประโยชน์เหลือเกิน”
“มึงว่า…ถ้าพวกเธอรู้ตัวว่าตัวเองกำลังเป็นสินค้าแล้วจะลาออกจากงานมั้ยวะ?”
“กูว่าไม่น่านะ หรือถึงคิดจะออกก็คงออกไม่ได้หรอก เพราะคนดูคงไม่ยอม ทางช่องก็คงไม่ยอม เพราะพวกเธอเป็นสินค้าที่คนดูและสปอนเซอร์เต็มใจซื้อ และทางช่องก็ย่อมยินดีขาย”
“น่าสงสารเนอะ”
“อืม…โคตรพ่อโคตรแม่น่าสงสารเลยว่ะ”
“ถุย…”
“อืม…ถุย”
หมีมองคน: ทำบุญกับชักว่าว There’s something in common
ในเมื่อ ไมเคิล ไรท์ ฝรั่งมองไทยแห่งมติชนสุดสัปดาห์ผู้หาญลุกขึ้นตะเบ๊ะธงเซนต์จอร์จรักที่จะพูดกับนางโมหิณี แมวผีชื่อโมหันธ์ของตนแล้ว หากผม ปราชญ์ วิปลาส ผู้ถือกายรูปเพชรทนต์ลักษณะ จะลองใช้เศษกระผีกตรรกะความรู้ที่มี มองคนผ่านจิตใจคับแคบของตน และพูดคุยกับไอ้ทาโร่ หมาฉลาดที่ดูเหมือนโง่ของตัวเองบ้าง ก็ไม่น่าจะเสียหายแต่ประการใด
ทำบุญกับชักว่าว…
มัน…มีอะไรเหมือนกันอยู่จริงๆ
อันที่จริงผมเคยเขียนเรื่องนี้ไปแล้วครั้งหนึ่ง แต่กลับต้องเผชิญกับ “อัพหายซินโดรม” ซึ่งชาวบล็อกหลายๆท่านที่ใช้บริการของ blogger.com คงเคยประสพมาบ้าง ทิ้งไว้นานได้ที่ ก็เลยคิดว่าเป็นโอกาสอันดี หากจะนำเอาความในใจดังกล่าวมาเรียบเรียงใหม่
เรื่องมันมีอยู่ว่า ในขณะที่ผมเข้าไปอ่านสรุปค่าใช้จ่ายงานเลี้ยงรุ่นในเว็บบอร์ดของคณะนั้น ก็พบว่ามีเงินเหลือส่วนหนึ่ง ซึ่งทางผู้จัดงานแจ้งว่า จะนำเงินดังกล่าวไปทำซีดีภาพวันงาน เพื่อแจกจ่ายให้กับเพื่อนๆทุกคน
มีเพื่อนคนหนึ่งเสนอขึ้นมาว่า ถ้าทำซีดีแล้วเงินเหลืออีก ก็ให้เอาไปทำบุญเลี้ยงเด็กกำพร้ากัน
เพื่ออีกคนตอบรับว่าดี จะได้ไปเที่ยวต่างจังหวัดกันด้วย
ทาโร่แม่งหัวเราะ…
ผมเองก็เกือบจะเห็นดีเห็นงามตามความคิดเหล่านั้นไปแล้ว หากเอาบุญมานำหน้า เชื่อว่ามีอยู่ไม่น้อยคนทีเดียวที่จะต้องตาผายหูผึ่ง แต่ก็อย่างที่บอก ทาโร่มันอ่านแล้วหัวเราะ คิกคักขบขันจนผมทนไม่ได้ ต้องถามมันไปอย่างสุภาพ ว่ามึงหัวเราะอะไรครับ?
ทาโร่บอกว่า มนุษย์นี่ตลกดี นอกจากชักว่าวใส่พื้นห้องน้ำ ใส่กระดาษชำระ ใส่หน้าคู่นอน นี่ยังชอบชักใส่เด็กกำพร้าด้วย
ผมถึงกับเบะปากจนบิดเบี้ยว…ทำท่าเกย์แขยง
มันมองผมอย่างเหยียดๆ บอกว่าอย่ามากระแดะกระเดียดกับคำว่าชักว่าว ถ้ายังสามารถพูดมึงกูเหี้ยห่า หรือปฏิบัติลับหลังนินทากรรมได้อย่างสะดวกใจ และมันเชื่อว่า การพูดความจริงด้วยภาษาที่ได้รับการประณามว่าหยาบคาย น่าจะดูจริงใจกว่าการใช้คำสุภาพยามนินทาลับหลัง หรือยิ่งนินทาลับหลังด้วยคำหยาบคายยิ่งไม่ต้องพูดถึง
ผมจนใจและละอายใจจะต่อปาก จึงได้ถามต่อไป ว่าแล้วมันไปถึงเรื่องชักว่าว (อู้ววววว…พูดแล้วกระดาก) ได้อย่างไร ก็ในเมื่อข้อความในบอร์ดนั้นมีแต่เรื่องทำบุญ
ทาโร่เหมือนจะตอบ แต่ฟังแล้วเหมือนไม่ได้ตอบ เพราะต่อไปนี้คือสิ่งที่มันตอบ “ถ้าเราจะช่วยเหลือคนที่กำลังหิว เราก็น่าที่จะสอนวิธีหาอาหารให้เขา ไม่ใช่หาอาหารไปให้เขา แต่นี่ นอกจากเอาอาหารไปป้อนถึงปากแล้ว อาหารที่ว่ายังเป็นอาหารที่พวกมึงกินเหลือกันอีก” และมันยังพูดต่อไปอีกว่า “พวกมึงช่วยตอกย้ำความคิดของกู ที่ว่าคนบ้านมึงเมืองมึงมันดีแต่เมตตา แต่กรุณาไม่เป็น”
เมตตา? กรุณา? นี่ผมนึกว่าเป็นของชนิดเดียวกันมาตลอดเลยนะนั่น ก็เห็นพูดกันแบบเป็นชุดคำ ว่าเมตตากรุณา
“ลำพังข้อเขียนของอ. นิธิ เอียวศรีวงศ์ ในหนังสือ “ก่อนยุคพระศรีอาริย์ ว่าด้วย ศาสนา ความเชื่อ และศีลธรรม” ภายใต้หัวเรื่องที่ว่า”เมตตาแต่ไม่กรุณา” ก็ช่วยตอกย้ำความคิดของกูอยู่แล้ว แต่วันนี้กูได้เห็นตัวอย่างอย่างเป็นรูปธรรม ว่าพวกมึงอยากเห็นคนอื่นเป็นสุข (เมตตา) แต่พวกมึงไม่ค่อยคิดเรื่องทำให้ผู้อื่นพ้นทุกข์ (กรุณา) มึงยินดีจะควักกระเป๋าจ่ายเงินให้คนอื่นเป็นสุข (เมตตา) แต่มึงไม่คิดจะลงแรงทำให้ผู้อื่นพ้นทุกข์อย่างถาวร (Ultimate กรุณา)”
“แล้วการเลี้ยงข้าวของพวกกูมันไม่ได้ทำให้เด็กกำพร้าพ้นทุกข์ที่ตรงไหน?”
“แล้วมึงรู้แล้วหรือว่าพวกเขาทนทุกข์ในเรื่องอันใด? พวกมึงต่างอะไรกับพวกนักการเมือง? ดีแต่ใช้มุมมองแบบวิหคนัยนทัศนา (Birds’ Eyes View) ในการพูดถึงปัญหาของพวกเขา ซึ่งนั่นเป็นปัญหาที่มึงคิดเอาเองว่าพวกเขามี แล้วพวกมึงก็ยัดสิ่งที่มึงคิดว่าดีไปใส่พวกเขา โดยไม่เคยรับรู้ ว่าแท้จริงแล้ว สิ่งที่พวกมึงยัดไปนั้น คือความต้องการแท้จริงของพวกเขาหรือไม่ ทำไมพวกมึงไม่ลองใช้ตะกวดนัยนทัศนา (Monitor Lizards’ Eyes View) ถ่อมตัวลงมาเพื่อได้ศึกษาถึงปัญหาจากระดับระนาบเดียวกับพวกเขา เพื่อศึกษาให้พบว่าปัญหาจริงๆประการใดกันแน่ที่พวกเขาต้องเผชิญ ยิ่งไปกว่านั้น มึงยังไม่เคยได้ศึกษาต่อไปว่า ปัญหาใดกัน อันเป็นสาเหตุแห่งการเกิดขึ้นและดำรงอยู่ของพวกเขาเหล่านั้น”
“แบบนั้นมันใช้เวลาเยอะไป และมึงคงต้องแน่มากๆถ้าจะทำอะไรให้ได้แบบนั้น”
“กูถึงได้บอก ว่าพวกมึงมีเมตตา แต่ไม่มีกรุณา”
“แต่กูก็รู้วิธีจะหาอาหารให้หัวใจกูนี่ นี่ไง กูเลี้ยงอาหารพวกเขา กูรู้จักเอื้อเฟื้อ กูรู้จักแบ่งปัน”
“นั่นไม่ใช่เหตุผลแห่งการกระทำ แต่เป็นเหตุผลภายหลังการกระทำ ที่มึงหามาเพื่อสร้างความชอบธรรมแก่การกระทำ”
“แล้วกูทำอะไรผิดวะ?”
“กูได้พูดหรือว่ามึงผิด? มึงเองมิใช่หรือ ที่คิดไปเองว่าตัวเองผิด ผิดเพราะหลักหมุดแห่งศาสนาที่ปักอยู่ในใจมันทำให้รู้สึกว่าการไร้กรุณานั้นเป็นความผิดบาป ผิดเพราะรู้สึกว่ากูกำลังพูดว่าที่มึงเชื่อมึงทำนั้นไม่ดี จึงทำให้คำแสดงความคิดของกูเกิดการผิดเพี้ยน ก่อกลายเป็นคำกล่าวหาในสายตาของมึงได้”
“มึงมันเจ้าเหตุผล”
“อย่างน้อยเหตุผลของกูก็มาก่อนการกระทำ”
“โอเค แล้วแต่มึง ว่าแต่ แล้วมึงจะบอกกูได้รึยังว่ามันเกี่ยวกับการชักว่าวตรงไหน (ผมเริ่มชินกับคำชักแล้ว)
“เพราะมึงก็แค่ทำ ในสิ่งที่มึงอยากทำอย่างไรล่ะ”
“ถ้าอย่างนั้น มึงก็ชักว่าวเหมือนกัน”
“แล้วกูบอกหรือไร ว่ากูไม่ได้ชักว่าว ใช่ กูชัก ชักใส่มึง ชักเสร็จแล้วด้วย แล้วก็ขอบคุณมึงมากๆ ที่กรุณานั่งเป็นเหยื่อให้กูชัก”
“……………………………….”
ผมพาตัวเองออกไปที่ระเบียง จุดบุหรี่สูบพลางคิดถึงรอยน้ำคิดของไอ้ทาโร่ ที่ติดเคลือบเป็นคราบเหนอะอยู่ในหัว
บางที ถ้าผมคิด ก่อนที่จะ “เชื่อ” หรือก่อนที่จะ “ทำ” มากกว่านี้ ก็คงไม่มีใครที่ไหน หรือหมาตัวไหนมาชักว่าวใส่หัวผมได้อีก
โดยเฉพาะ…ใครก็ตามที่คิดจะให้ผมเชื่อหรือทำ
ประชาธิปไตยในฐานะน้ำหนักของชีวิต (Unbearable Lightness of Being No Democracy)
มันเริ่มจากบทสนทนาง่ายๆ ก่อนที่วงเบียร์ของน้องๆ ที่เปรียบเสมือนเพื่อนของผมจะอุบัติขึ้น
เราคุยกันว่า คิดว่าประเทศไทยในทุกวันนี้ พร้อมแล้วหรือยังกับการที่จะมีประชาธิปไตย
มันคงฟังดูแปลกๆ กับการตั้งคำถามถึงการมีอยู่ ของสิ่งซึ่งหลายๆคนเชื่อว่าได้อุบัติเงาร่างขึ้นตั้งแต่ 24 มิถุนายน 2475 แต่มันก็สะท้อนให้เห็นความจริงอย่างหนึ่งว่า ในสายตาของคนอีกกลุ่มหนึ่ง ประเทศนี้ยังไม่มีความรู้ความเข้าใจ หรืออาจจะยังไม่เคยได้มีประชาธิปไตยกันอย่างจริงๆจังๆเสียที
ในคำถามนั้น คนถามได้ถามภายใต้กรอบที่ว่า ให้ตอบตามประชาธิปไตยในปัจเจกนิยามใจ ของใครคนใดที่สนใจจะตอบ
แน่นอน ภายใต้กรอบดังกล่าว เราจึงได้คำตอบที่หลากหลาย เพราะความคิดที่มีต่อประชาธิปไตยในใจของแต่ละคน ก็เหมือนความคิดที่มีต่อสิ่งหนึ่งสิ่งใดในใจแต่ละคน คือย่อมไม่จำเป็นจะต้องเหมือนกันทั้งหมด หรืออาจจะเหมือนกันที่จุดหมาย แต่แตกต่างกันไปในเชิงโครงสร้าง เช่นทุกคนต้องการความมั่นคง แต่ความมั่นคงในความรู้สึกของแต่ละคนไม่เหมือนกัน ดังนั้น รูปแบบที่ใช้ในการสร้างความมั่นคงจึงต่างกัน แต่ก็เป็นไปเพื่อสร้างความมั่นคงของตนเหมือนกัน
ในความคิดของผม หากเรามองประชาธิปไตยตามแง่แห่งความคำ อันมีรากมาจากคำว่าประชา อันหมายถึง ประชาชน สนธิรวมเข้ากับอธิปไตย ซึ่งหมายความว่าความเป็นใหญ่ ประชาธิปไตยจึงหมายถึงความเป็นใหญ่ของปวงชน เมื่อเทียบกับสภาพสังคม สภาพจิตใจของคนในปัจจุบันแล้ว ผมเห็นว่าการระบุความนิยามแค่นั้นคงแคบ และดูเป็นเชิงปรัชญาเกินกว่าจะสามารถสร้างความเข้าใจได้ในวงกว้าง
เพราะภายใต้ความคำดังกล่าว มักจะมีการขยายต่อให้ฟังอีกนิดว่า ก็คือระบอบการปกครองที่ให้สิทธิ์ประชาชนในการส่งเสียง เรียกร้องซึ่งความต้องการ หรือการแสดงความคิดเห็นของตัวเองได้อย่างเสรี เพราะเป็นระบอบการปกครองที่ถือมติปวงชนเป็นใหญ่
แนวขยายความดังกล่าวนั้น ได้นำมาซึ่งการใช้ประชาธิปไตยอย่างพร่ำเพื่อ สุรุ่ยสุร่าย และกลายเป็นการบิดผัน ซึ่งความหมายเชิงปฏิบัติของประชาธิปไตย ดังเช่นที่เป็นอยู่ในทุกวันนี้ และทำให้หลายๆคน หรือพรรคการเมืองบางพรรค ก่อนิยามง่ายๆ เพื่อใช้เป็น Democratic Gimmick ว่าประชาธิปไตยคือการเลือกตั้ง เพราะเป็นกิจกรรมที่ทำให้คนได้ออกความคิดในรูปเสียงกากบาท เป็นการเปิดโอกาส ให้ประชาชนได้มีส่วนร่วมทางการเมือง
ทั้งที่จริงๆแล้วการเลือกตั้งนั้น เป็นแค่เพียงองค์ประกอบหนึ่งของประชาธิปไตย หาได้ใช่ตัวตัดสินความเป็นประชาธิปไตยไม่
เหมือนบอกว่า การที่คุณมีขา ไม่ได้หมายความว่าคุณจะต้องเป็นสิ่งมีชีวิตชนิดคน เพราะสิ่งมีชีวิตชนิดหมาก็มีขาเหมือนกัน
การเลือกตั้งเป็นประชาธิปไตย…แต่ประชาธิปไตยไม่ใช่การเลือกตั้ง
ในทรรศนะของผม ประชาธิปไตยเป็นเรื่องราวของการเคารพในสิทธิ์ คือในขณะที่ทุกคนเคารพและเรียกร้องซึ่งสิทธิ์อันพึงมีพึงได้ของตัวเองนั้น พวกเขาก็ต้องไม่ลืมเคารพซึ่งสิทธิ์อันพึงมีพึงได้ของผู้อื่นด้วย เป็นการใส่ใจในเสียงทุกเสียง
การไม่เคารพในเสียงฉันใด…ย่อมหมายถึงการไม่เคารพในความคิดฉันนั้น
เราอาจจะต้องตามเสียงส่วนใหญ่ว่าด้วยกฎของการเลือกตั้ง แต่นั่นไม่ได้หมายความว่าเสียงส่วนน้อยจึงสมควรจะถูกเพิกเฉยไป เราควรจะต้องทำความเข้าใจในเสียงส่วนน้อย ซึ่งถือเป็นเสียงต่างนั้น ว่ามีที่มาทางความคิดอย่างไร หรือเพื่อได้หยิบเอาข้อดีจากเสียงส่วนน้อยมาใช้ เหมือนเป็นการนำเอาเสียงกระแสรองมาใช้ควบคู่ไปกับเสียงกระแสหลัก ซึ่งนั่นถือเป็นการเคารพสิทธิมนุษยชนอย่างหนึ่ง
ดังนั้น ผมจึงคิดว่าแม้กระทั่งการเลือกตั้ง ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของประชาธิปไตย ก็ยังถูกใช้ไปอย่างผิดๆ เพราะมันกลายเป็นการให้สิทธิ์ขาดแก่ฝ่ายที่ถูกเรียกว่าผู้ชนะ และปฏิบัติต่อเสียงอีกฝ่าย (ซึ่งไม่ได้หมายถึงแต่เพียงพรรคที่ไม่ได้รับเลือก แต่หมายรวมถึงเสียงของประชาชนที่เลือกพรรคนั้นๆด้วย) โดยเพียงให้สิทธิ์ในการครอบครองคำว่าผู้แพ้ และฐานะของเสียงส่วนน้อยเท่านั้น
ซึ่งทำให้ผมเห็นด้วยกับความคิดของผู้ถามที่ว่า การเลือกตั้งนี่เอง ที่เป็นตัวเบียดบัง จำกัด ขัดขวาง ลิดรอนสิทธิของเสียงส่วนน้อยไปอย่างแนบเนียนที่สุด ซึ่งแบบนั้นย่อมไม่เป็นประชาธิปไตย เป็นเพียงการเอาชนะกันด้วยกำลังที่มากกว่า ผิดแผกตรงที่ไม่ใช่กำลังทางกาย ไม่ใช่กำลังทางอาวุธ ไม่ใช่กำลังทางเหตุผลหรือหลักฐานพิสูจน์ แต่เป็นกำลังทางจำนวนเสียงตามสิทธิ์
ของแบบนั้นผมเรียกว่าประชาธิปไตยฉบับบูดเบี้ยว…
เป็นประชาธิปไตยแบบ…พวกมากลากไป
และในสังคมไทยปัจจุบันที่ทวีความเป็นปัจเจกมากขึ้นเรื่อยๆนั้น ย่อมยังไม่น่าจะพร้อมกับการมีประชาธิปไตย โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การมีประชาธิปไตยโดยที่ยังไม่มีเกณฑ์พิจารณาร่วมใดใด ว่าประชาธิปไตยที่แท้จริง หรือประชาธิปไตยที่ดีนั้นต้องมีคุณลักษณะอย่างไร เพราะรังแต่จะทำให้เกิดการเรียกร้องแต่เฉพาะเพื่อตัวเอง โดยต่างก็อ้างว่าตนมีสิทธิ์ หรือเป็นการพยายามเอาชนะกันด้วยกำลังเสียงที่มากกว่า อย่างที่เป็นๆกันอยู่
เป็นความเอาแต่ใจแบบปัจเจกเผด็จการ…
การสนทนาเมื่อวานได้ดำเนินไปถึงจุดที่ “ทำให้ผมรู้สึก” ว่าในทุกวันนี้ ประชาธิปไตยตกอยู่ในฐานะของสิ่งที่ไม่รู้ว่าคืออะไร แต่จะอย่างไรก็จำเป็นจะต้องมี
หลายคนไม่รู้ว่าทำไมจะต้องมีประชาธิปไตย มีแล้วดีอย่างไร แต่คิดว่ามีประชาธิปไตยแล้วดี และที่คิดว่ามีประชาธิปไตยแล้วดี ส่วนหนึ่งคงเกิดจากการเปรียบเทียบ จากการที่ได้รับฟังมาตลอดว่า เผด็จการ คอมมิวนิสต์ ฟาสซิสม์ การปกครองแบบอื่นๆนั้นไม่ดี และอีกส่วนหนึ่ง คงเป็นเพราะประชาธิปไตยเป็นสิ่งที่ได้รับการเรียกร้องให้เกิดมีมาตลอดเวลา เป็นกระแส เหมือนเด็กแนวต้องเดินตามระเบียบเดียวกันที่เรียกว่าการเป็นอิสระจากระเบียบ
ตกอยู่ในฐานะของน้ำหนักชีวิตอย่างหนึ่ง…
โดยส่วนตัว ผมเชื่อว่ามนุษย์เกิดมากับวิญญาณที่ว่างเปล่า มีชีวิตที่โหวงเหวงเคว้งคว้างจนต้องหาน้ำหนักต่างๆมายึดถ่วง ความรัก ภาระหน้าที่ อุดมการณ์ ความเชื่อ ชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์ ใดใดก็ตามอันจะสามารถทำให้คนๆหนึ่งรู้สึกถึงน้ำหนักของชีวิตตนเองได้
เรา “บางคน” หาความรักมาถ่วง เพื่อเติมเต็มความโหวงเหวงเหว่ว้าตามสัญชาตญาณ สร้างภาระหน้าที่เพื่อกลบฝังความไร้สาระในฐานะของการดำรงชีวิต มีอุดมการณ์เพื่อสร้างอัตลักษณ์แก่ตน มีความเชื่อเพื่อถมเติมความไร้ที่พึ่งของใจ เชื่อในชาติเพื่อถมที่ว่างความสามัคคี นับถือศาสนาเพื่อถมเติมความว่างเปล่าทางศีลธรรมในใจ เพื่อตนได้รู้สึกว่าตนเป็นคนดี ยกย่องกษัตริย์เพื่อถมเติมความรู้สึกในการรู้สำนึกคุณคน
เชื่อในประชาธิปไตย…เพื่อถมเติมความเคว้งคว้างทางสิทธิ์เสียงของตน
เชื่อในประชาธิปไตย…เพื่อบอกได้ว่าตนคือชนที่มีความเป็นอารยะ
และในความยึดถ่วงในสิ่งใดใดดังกล่าวเพื่อการใดใดดังกล่าว เราก็ปฏิเสธไม่ได้ ว่ามีคนบางส่วนที่ยึดถ่วงภายใต้ความรวมสั้นๆว่า ยึดไว้แล้วดี ถ่วงไว้แล้วดี หรือไม่ ก็เป็นการยึดถ่วงไว้เพื่อทำตัวเองให้แตกต่าง ใช้การยึดถ่วงนั้นเพื่อยกตัวเองสูงขึ้น เพื่อพูดว่าคนที่ไม่มีการยึดถ่วงเป็นพวกไร้สารพัด ไร้รัก ไร้จุดยืน ไร้ความสามัคคี ฯลฯ
ทั้งที่จริงๆแล้ว คนที่ไร้สารพัดนั้นก็อาจจะกำลังใช้ความไร้สารพัดดังกล่าวเป็นสิ่งยึดถ่วงเหมือนกัน และก็อาจเป็นไปเพื่อแยกตนออกมาจากพวกที่กล่าวหาว่าเขาเป็นพวกไร้สารพัดเช่นกัน
สำคัญที่สุดคือ เพียงยึดถ่วงอย่างมีสติ เพียงยึดถ่วงอย่างพึงรู้ว่า แท้จริงแล้วตนถือเหตุผลใดในการยึดถ่วงนั้น
ไม่ใช่เพียงยึดถ่วง…เพื่อกดถ่วงคนอื่นให้ต่ำลงกว่าตนเอง
mp3ในรอยแยกของสถาบันครอบครัว
mp3 ในรอยแยกของสถาบันครอบครัว
โดย…ปราชญ์ วิปลาส
13 ตุลาคม 49
ถึงสำเนาพันธุกรรมที่บกพร่องของข้าพเจ้า
ข้าพเจ้า (ซึ่งต่อไปนี้จะเรียกว่าข้าฯหรือพ่อแล้วแต่รูปประโยค) มีความเสียใจและโกรธขึ้งกึ่งพิโรธอย่างสุดซึ้งที่จะบอกกับท่านผู้เป็นสำเนาพันธุกรรมที่บกพร่องของข้าฯ (ซึ่งต่อไปนี้จะเรียกว่าลูกหรือท่านแล้วแต่อารมณ์) ว่าในตอนที่ท่านได้อ่านจดหมายฉบับนี้นั้น ข้าฯคงได้ทำลายสื่อโสตทัศนวัสดุต้องห้ามตามกฎหมายหรือเอ็มพีสามที่ท่านถือไว้ในครอบครองจนแหลกสิ้นไปหมดแล้ว
ลูกเอ๋ย…
พ่อไม่คิดเลยว่า ความรักเป็นห่วงที่มีให้ลูกจะกลับกลายเป็นหอกดาบหลาวทวนที่หวนคมคืนย้อนมาดื่มด่ำกำซาบซึ่งเลือดลิ่มของตัวเอง มันเริ่มขึ้นเมื่อวานนี้ พ่อเพียงคิดตระหนักได้ว่าตัวเองมัวแต่ยุ่งอยู่กับงานแต่งเพลงชิ้นใหม่จนไม่มีเวลาให้ลูกอย่างพอเพียง เมื่อคิดได้เช่นนั้นแล้วพ่อจึงคิดจะเข้าไปในห้องลูกเพื่อดูความเป็นไปของลูกชายสุดที่รักที่มีเพียงคนเดียว ตามหน้าที่ที่พ่อที่ดีพึงกระทำ และพ่อคิดว่า บางทีเวลาที่ลูกไม่อยู่ในห้องคงเป็นช่วงเวลาที่ดีที่สุด เพราะพ่ออาจได้พบเจอกับปัญหาที่ยามเผชิญหน้ากันแล้วลูกไม่กล้าบอกกับพ่อได้
พ่อนึกไม่ถึงเลยว่า…ลูกจะใช้หยาดเหงื่อที่พ่อแปรมันเป็นตัวเงินให้ไว้ไปในทางนั้น
พ่อไม่ได้อินังขังขอบอะไรกับแผ่นหนังโป๊มากมายที่ลูกวางไว้ราวกับต้องการจะประจานซึ่งหนทางแห่งการปลดปล่อยความกำหนัดของตัวเอง ไม่ได้ใส่ใจอะไรหนักหนากับกลิ่นคาวอ่อนของน้ำขาวขุ่นข้นที่ลอยปนอยู่ในกระแสไหลเวียนอากาศของห้อง ไม่ได้รู้สึกตื่นตระหนกตกใจหากจะเห็นผีเด็กทรงลูกอ๊อดนับล้านหน่วยบินวนไปมาอยู่ภายในห้อง และพ่อคงไม่พูดถึงเรื่องนี้เลยหากไม่เพียงแต่พ่อเปิดไล่ไปเจอเอาแผ่นที่เป็นภาพเรื่องของการสมสู่กับสัตว์นานาชนิดทั้งแบบคู่และแบบทีม ทั้งแบบคนกระทำและพร้อมรับการกระทำ หนำซ้ำพ่อยังเจอแผ่นที่เป็นเรื่องราวการเสพย์สมข่มขืนที่กระทำลงกับเด็กหญิงชายของผู้ใหญ่ชายหัวใจวิปริต เหล่านั้นทำให้พ่อเกิดความไม่สบายใจว่าลูกชายอันเป็นที่รักของตัวเองกำลังสั่งสมความเป็นวิปริตกามาชนไว้ในร่างของคนเพศผู้ สิ่งนั้นทำให้พ่อเสียใจอยู่ลึกๆว่าได้เกิดรอยแยกทางความเข้าใจระหว่างความสัมพันธ์พ่อลูกของเรา และยิ่งเจ็บปวดมากขึ้นเมื่อมองทอดสายตาข้ามรอยแยกนั้นไปแล้วกลับเหมือนว่าพ่อไม่อาจมองเห็นอีกฟากพื้นฝั่งหนึ่งของมันได้
แม้จะเสียใจแต่ก็ใช่ว่าพ่อจะคิดโทษลูก กลับกัน พ่อกลับคิดเสียใจว่ามันไม่ใช่ความผิดของใครนอกไปเสียจากตัวพ่อเอง พ่อผิดเอง ผิดเองที่ให้อำนาจการคิดและตัดสินใจแก่ลูกอย่างเต็มที่ ด้วยเชื่อว่าลูกคงมีสติความคิดวิจารณญาณที่อุดมครบถ้วนด้วยกระบวนความสมบูรณ์แห่งการใช้ เชื่อว่าลูกคงมีสติคิดตรองซึ่งดีชั่วถูกผิดแห่งสังคมนี้ได้ แต่พ่อคงคิดผิดไป และถ้าเป็นไปได้ พ่ออยากจะย้อนเวลาสักครั้ง เพื่อตัวเองจะไม่คิดสบายใจอย่างนั้นจนปล่อยให้ลูกเดินมาถึงซึ่งเส้นทางแบบนี้
ท่ามกลางเสียงร้องระงมห่มไห้อย่างไร้ความกระสันเสียวของเด็กน้อยในจอ ท่ามกลางร่างเปลือยร่างน้อยที่โยกกระเทือนไปตามแรงกระแทกทั้นด้วยสุดมันกระสันเสียวของร่างเปลือยร่างใหญ่ พ่อหันเหสายตาที่อัดแน่นไปด้วยความกลัดกลุ้มและถูกรุกรุมด้วยความทุกข์ไปรอบๆห้อง อาจเพียงหวังหนีจากต้นตอเหตุมูลแห่งสายลมระทมใจที่เคลื่อนไหวอยู่ตรงหน้า ทว่า พายุสุดระทมลูกใหม่กลับพัดผงทรายแห่งความผิดหวังให้ปลิดปลิวเข้าทับถมนัยน์ตาพ่อ กำแพงห้องที่ครั้งหนึ่งมีสีขาวสนิท บัดนี้มันกลับถูกปิดทับและถมเต็มด้วยโปสเตอร์ศิลปินต่างชาติคณะหนึ่งที่ขึ้นชื่อในเรื่องการทำตัวเป็นแอนติไครสท์ เป็นผู้ต่อต้านและไม่เชื่อถือในพระเจ้าทั้งการกระทำ ความคิด และชิ้นงาน จนเป็นเหตุให้ถูกห้ามแสดงคอนเสิร์ตในหลายๆประเทศ
ไม่เพียงแต่โปสเตอร์ พ่อยังเห็นทั้งซีดีเพลงและเทปบันทึกภาพการแสดงสดของศิลปินคนนั้นอยู่บนโต๊ะลูกอีกด้วย ทั้งหมดเป็นของแท้ บางชิ้นเห็นได้ชัดว่าต้องสั่งซื้อมาจากต่างประเทศโดยตรง ลูกเอ๋ย ลูกชายอันเป็นที่รัก พ่อไม่นึกเลยว่าหยาดเหงื่อของพ่อจะถูกส่งออกนอกประเทศเพื่อแลกมาเป็นผลงานลิขสิทธิ์ของศิลปินที่มีแนวคิดแบบนั้น ลูกไม่รู้หรือว่าการที่มีแนวคิดแบบนั้นมันไม่เพียงเป็นการลบหลู่พระเจ้า แต่ที่เลวร้ายกว่านั้นคือมันเป็นการลบหลู่เหยียบย่ำคนที่เชื่อถือในพระเจ้า พ่อเองก็ไม่ได้เชื่อในพระเจ้า แต่พ่อก็ไม่คิดว่าลูกจะไปสนับสนุนคนที่คิดและกระทำการใดใดไปเพื่อเหยียบย่ำซึ่งความเชื่อของคนอื่น
แต่ที่เหนือกว่าเรื่องของความเชื่อ ลูกเอ๋ย ลูกรู้หรือไม่ ว่าลูกกำลังส่งเงินและภาษีที่ควรจะตกต้องอยู่แก่คนในประเทศให้ออกไปนอกประเทศอย่างเปล่าปลี้ ไยลูกไม่เห็นคุณค่า ไม่คิดสนับสนุนศิลปินภายในประเทศมากมายที่ทุ่มเทแรงกายแรงใจในการผลิตผลงานคุณภาพ กลับทั้งยังไปส่งเสริมคนต่างชาติที่ไม่ได้ก่อร่างสร้างอะไรไว้นอกจากแนวความคิดที่แปลกแยกแตกปลายจนกลายเป็นกบฎ เป็นพวกหากินกับการที่ได้เหยียบย่ำไปบนศรัทธาความเชื่อของคนอื่น คิดถึงตรงนี้แล้วก็ยิ่งให้พ่อต้องรู้สึกเสียใจ และพาลคิดเลยเถิดต่อไปด้วยความสงสัยว่า แล้วทุกวันนี้ลูกชายของพ่อจะยังคงยืนตรงในยามที่ได้ยินเพลงชาติอยู่หรือไม่
พ่อเพียงแต่หวังว่าความกลายพันธ์ของลูกคงไม่ก่อคร่านำพาตัวเจ้าให้ไปสู่ความเป็นขบถถึงเพียงนั้น อับอายเหลือเกินลูกเอ๋ยหากพ่อจะต้องเล่าให้คนอื่นฟังถึงรสนิยมของลูกชายตัวเอง ลูกก็รู้ว่าพ่อไม่ได้เป็นเพียงนักแต่งเพลง ไม่ได้เป็นเพียงศิลปินที่โด่งดังระดับประเทศ แต่พ่อยังเป็นผู้บริหารระดับสูงของค่ายเพลงยักษ์ใหญ่ที่พ่อสังกัดอยู่ แล้วพ่อจะไปพูดกับเพื่อนร่วมงานได้อย่างไรว่าในขณะที่ลูกชายตัวเองหอบเงินออกนอกไปซื้อสินค้าลิขสิทธิ์ของต่างชาติ ผลงานเพลงในประเทศทั้งปวงที่ลูกชายตัวเองฟังอยู่นั้นล้วนมีแหล่งที่มาจากซีดีเอ็มพีสามที่ไม่ถูกต้องตามกฎหมายทั้งสิ้น
ลูกรู้หรือไม่ว่าสำหรับพ่อแล้วเอ็มพีสามนั้นย่อมาจากอะไร?
มันคือ เมนิซพร็อพเพอร์ตี้ (Menace Property) อย่างไรล่ะ
ส่วนสามนั้นเป็นตัวขยาย แปลว่าลูกควรจะท่องว่ามันเป็นทรัพย์สินที่เป็นภัยคุกคามซ้ำไปซ้ำมาสามรอบเป็นอย่างต่ำ เพื่อจะได้ตระหนักถึงซึ่งภยันตรายของมันให้เป็นหนัก
ทางสังกัดของพ่อเองก็ได้ส่งประกาศออกไปตามสื่อต่างๆแล้วว่า มูลค่าหน้าปกของผลงานเพลง มิวสิกวีดีโอคาราโอเกะ โฮมคอนเสิร์ต กับทั้งผลงานเพลงทั้งหลายที่มีลิขสิทธิ์ถูกต้องนั้นมันไม่ใช่เพียงมูลค่าทางตัวเงิน แต่มันมีมูลค่าความตั้งใจ หยาดเหงื่อแรงกายของศิลปินและเหล่าผู้ร่วมสรรค์สร้างผลงานชิ้นนั้นๆรวมอยู่ในนั้นด้วย ดังชื่อบ่งบอกอยู่แล้วว่ามันคือทรัพย์สินทางปัญญา มูลค่าหน้าปกนั้นย่อมหมายถึงมูลค่าอันคู่ควรแก่ปัญญาที่เหล่าทรัพยากรส่วนหนึ่งได้ทุ่มเทลงไปให้กับงานชิ้นหนึ่งด้วย แต่ทุกวันนี้มูลค่าทางปัญญาเหล่านั้นกลับต้องปรับตัวลดลงมาเกือบสองร้อยเปอร์เซ็นต์เพื่อจะสามารถต่อสู้กับโจรเห็นแก่ตัวที่ฉกชิงเอาคุณค่าแห่งปัญญาของคนกลุ่มหนึ่งไปขายในราคาถูก แต่ได้กำไรมหาศาลจากวอลุ่มการขายที่สูงกว่าถุงยางอนามัยในร้านสะดวกซื้อ และนั่นแสดงให้เห็นว่า คนในบ้านนี้เมืองนี้ รวมทั้งตัวลูกเองได้ให้ค่าความพยายามของเหล่าผู้สร้างสรรค์งานเพลงมากน้อยเพียงใด ซึ่งก็เห็นแล้วว่ามันไม่เคยเกินร้อยห้าสิบ หรือร้อยหรือแปดสิบในกรณีที่เป็นเอ็มพีสาม
มันเป็นเรื่องน่าเสียใจ เพียงต้องตีค่าความพยายามอย่างเอาเป็นเอาตายในการสร้างสรรค์ผลงานดีๆให้คนฟังออกมาอยู่ในรูปตัวเงินก็น่าเสียใจเพียงพออยู่แล้ว ยิ่งถูกตีออกมาเป็นตัวเงินที่มีมูลค่าต่ำเตี้ยเรี่ยดินถึงเพียงนี้แล้วก็ยิ่งน่าเสียใจมากขึ้นไปอีกนับเท่าพันทวี พ่อเสียใจที่คนในบ้านนี้เมืองนี้ รวมทั้งตัวลูกเองได้ดูถูกเหยียดหยามและเหยียบย่ำความพยายามของพ่อและเพื่อนพ้องเหล่าศิลปินกันถึงเพียงนี้
ลูกอาจคิดว่าที่พ่อพูดมานั้นก็เพียงเรื่องปากท้องของพ่อกับคนของพ่อ แต่มันมีอะไรมากมายกว่านั้น การสนับสนุนเทปผีซีดีเถื่อนด้วยการซื้อนั้นยังส่งผลในระดับประเทศ ซึ่งมันสามารถสงผลสะท้อนย้อนกลับมาถึงสวัสดิการสังคมอันควรตกต้องแก่ตัวลูกได้ด้วย ลูกเอ๋ย มันคือเรื่องของเงินภาษีอย่างไรล่ะ ในราคาหน้าปกของสินค้าลิขสิทธิ์และเม็ดเงินที่จ่ายไปเป็นราคานั้นมีเงินภาษีรวมอยู่ด้วย ภาษีมูลค่าเพิ่มอย่างไรล่ะลูก มันรวมอยู่ในนั้น และไม่เพียงแต่ภาษีมูลค่าเพิ่มเท่านั้น เมื่อคิดยอดรายรับรวมตอนสิ้นปีทำการแล้ว ต้นสังกัดของพ่อก็ต้องเสียภาษีเงินได้นิติบุคคลจากยอดเงินที่ได้จากการขายสินค้าเหล่านั้นด้วย
สุดท้ายแล้วเงินภาษีเหล่านั้นก็ไม่ได้หายไปไหน มันก็วกย้อนกลับมาหาตัวลูกเอง วนกลับมาหาคนในบ้านนี้เมืองนี้ กลายเป็นถนน รถเมล์ รถไฟฟ้า ท่าอากาศยานระดับโลก หรือแม้แต่โรงเรียนรัฐจนกระทั่งถึงกระทั่งมหาวิทยาลัยรัฐที่ลูกเรียนอยู่ก็ล้วนได้รับการสนับสนุนจากเงินภาษีทั้งนั้น ทุกบาททุกสตางค์ที่จ่ายให้สินค้าลิขสิทธิ์ล้วนกลับมาถึงทุกผู้ทุกคน ไม่ว่าใครคนนั้นจะซื้อสินค้าลิขสิทธิ์หรือไม่ก็ตาม แล้วลูกไม่คิดหรือว่า ถ้าตัวลูก รวมทั้งทุกคนในบ้านนี้เมืองนี้ช่วยกันอุดหนุนสินค้าลิขสิทธิ์แล้วนั้นไม่ได้เป็นการช่วยเหลือใครแต่เพียงกลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง หากแต่มันคือการเกื้อกูลกันเองของทุกคน เพราะสุดท้ายแล้วทุกคนก็ล้วนได้ประโยชน์จากมัน
แต่กับการที่ลูกไปซื้อเอ็มพีสาม มันก็ไม่ต่างอะไรจากการซื้อของโจร โจรที่เลวยิ่งกว่าโจรใดใด เพราะมันเป็นโจรขโมยปัญญา หากินบนหยาดเหงื่อแรงงานของคนอื่น พวกชุบมือเปิบ คนพวกนี้เหมือนนักการเมืองน้ำเลวที่เลือดประชาธิปไตยสุดกรุ่นของลูกชอบด่า นักการเมืองพวกนั้นหากินกับเงินภาษีของประชาชนฉันใด คนจัญไรพวกนี้ก็หากินกับสติปัญญาของคนทำงานเพลงฉันนั้น คนซื้อของโจรทั้งที่รู้ว่าเป็นของโจรก็ย่อมเป็นโจรเช่นกัน แล้วข้อดีของโจรเพียงประการเดียวก็คงเพราะเป็นอาชีพที่ไม่ต้องเสียภาษี เหมือนคอรัปชั่นไม่มีใบเสร็จ แต่แม้เป็นข้อดีประการเดียวก็ยังเป็นได้เพียงข้อเลวของสังคม
พ่อก็ได้แต่หวั่นกลัวไปตามประสาแก่กลางคน ว่าตนคงไม่ถึงกับตกต้องไปมีความผิดฐานสมรู้ร่วมคิดให้เงินโจรไปซื้อของโจร แต่ต่อไปนี้หากจะหยิบเงินให้ลูกแล้วพ่อก็คงต้องชั่งใจ เพราะพ่อคงไม่อาจแน่ใจว่าจะมีส่วนหนึ่งส่วนใดของเงินนั้นเป็นจำนวนมากน้อยเพียงใดที่ถูกปันไปเป็นของโจรจัญไรในรูปแผ่นกลม ไหนยังอาจจะมีบางส่วนต้องรั่วไหลไปจากขอบรั้วภาษีของชาติ และยังความคิดที่ยากจะปฏิเสธได้ว่าลูกกำลังปล้นเงินพ่อเพื่อไปสนับสนุนคนที่ปล้นเอาความคิดสติปัญญาของพ่อและเพื่อนร่วมวงการ
ยิ่งไปกว่านั้น ลูกจะไม่รู้สึกละอายใจบ้างเลยหรือ ว่าการที่ลูกไม่สนับสนุนสินค้าลิขสิทธิ์แล้วก็ย่อมหมายความว่า ลูกกำลังเอารัดเอาเปรียบในความตั้งใจจะทำตัวให้ถูกต้องตามทำนองคลองธรรมของคนอื่นๆ และกำลังเหยียบย่ำศรัทธาที่คนเหล่านั้นมอบให้กับผลงานของศิลปินที่ตนเองชื่นชอบด้วยใจจริง
ลูกทำอย่างนั้นได้อย่างไร??
การจะหาคำตอบให้กับคำถามนั้นคงอยู่พ้นขอบข่ายความสามารถขบคิดของสมองสุจริตของพ่อ แต่บางทีพ่อคงไม่อยากหาคำตอบนั้นเจอ เพราะมันอาจทำให้พ่อยิ่งเจ็บปวดไปกว่าที่ต้องรู้สึกอยู่ในตอนนี้ เจ็บปวดเสียยิ่งกว่าความเจ็บปวดที่สุดที่ลูกไม่เพียงเหยียบย่ำคนอื่น แต่ลูกกลับเหยียบซ้ำย่ำกระทืบแม้กระทั่งผลงานของพ่อ
พ่อไม่ปลื้ม…
ไม่ปลื้มสักนิดกับการที่เห็นลูกมีผลงานเพลงในวัยหนุ่มของพ่อทุกชุด ไหนจะงานเพลงยุคหลังๆที่มีพ่อเป็นคนแต่งประพันธ์เนื้อร้องทำนองขับขาน ไม่ปลื้มสักนิดที่เห็นงานทั้งหมดนั้นบรรจุรวมกันอยู่ในแผ่นเอ็มพีสามภายใต้ชื่อแผ่นที่มีความแปลว่าเป็นผีดูดเลือดตัวที่หกเจ็ดร้อย ผีดูดเลือดยังหรูไป ของอย่างนี้เป็นได้แค่เพียงเห็บหมัด เลวจัดเพียงแค่โลน ยิ่งเห็นมันบรรจุรวมไว้กับพวกเพลงป๊อปกระแสหลักของนักร้องต่างค่ายที่ดีแต่ขายหน้าตาโดยที่เส้นเสียงเปราะบางและน่าเกลียดกว่าเส้นสองสลึง ยิ่งเห็นอย่างนั้นแล้วพ่อยิ่งไม่ปลื้ม เห็นอย่างนั้นแล้วรู้สึกเหมือนเห็นงานของตัวเองกำลังตัวสั่นงันงกด้วยความหวาดกลัวเพราะตกติดอยู่ภายในวงล้อมของขี้เยี่ยว งานของพ่อมีคุณค่ากว่านั้น มีความตั้งใจกว่านั้น แต่คนไร้ปัญญาพวกนั้นกลับเอามันไปรวมไว้กับงานสั่วๆที่หวังเพียงมาพ่วงขายไปกับหน้าตาของศิลปิน ซึ่งเห็นได้ชัดว่าโจรพวกนี้ไม่มีแม้เพียงรสนิยมทางการฟังดนตรี ไม่รู้จักแยกแยะหมวดหมู่งานดีกับงานเลว แล้วยังบังอาจเอาคุณค่างานศิลป์ที่พ่อมุ่งมั่นประพันธ์ขึ้นมาขายไปรวมไว้กับขยะงานเพลงพวกนั้นอีก มั่วแบบนี้มันอัปรีย์ยิ่งกว่ามั่วเพศ ทุเรศกว่ามั่วเข็ม เป็นการมั่วแบบไม่มีศาสตร์ศิลป์แม้เพียงนิด
พวกโจรกระจอก…
และอย่าได้หวังทีเดียวว่าวันหนึ่งธุรกิจนี้จะได้ผงาดขึ้นมายืนอยู่บนดินเหมือนหวย เพราะพ่อนี่แหละที่จะขอสู้ตายเพื่อขัดขวาง เหมือนที่ลูกชอบประกาศว่าจะขอสู้ตายทุกวิถีทางเพื่อประชาธิปไตยที่ยังไม่เต็มใบเสียที
คิดแล้วก็ให้พ่อต้องนึกแค้นเคืองถึงความอ่อนแอของกฎหมายในบ้านเรา กฎหมายที่ไม่เพียงอ่อนแอแต่ยังไม่ให้ค่าแก่งานของศิลปินด้วยการไม่หยิบยื่นการคุ้มครองที่เข้มแข็งให้ ลูกเอ๋ย ในต่างบ้านต่างเมืองนั้นเขาให้ค่ากับงานของศิลปินเพลงถึงขั้นที่ว่า แม้เพียงลูกซื้อชิ้นงานเพลงลิขสิทธิ์มาแล้วให้เพื่อนหยิบยืมนั้นก็ถือเป็นการกระทำที่ขัดต่อกฎหมายลิขสิทธิ์แล้ว จึงไม่ต้องพูดถึงการที่เพื่อนผู้หยิบยืมนั้นจะทำสำเนาเก็บเอาไว้ฟังโดยไม่ต้องเสียสตางค์ซื้อ อีกทั้งคนเขาก็เปี่ยมด้วยความมีวินัยและหัวใจที่เคารพต่อความตั้งใจการผลิตชิ้นงาน ดังนั้น แม้รู้ว่าสายตาของกฎหมายอาจสอดส่ายไปไม่ถึง แต่ก็ไม่มีใครคิดที่จะทำในสิ่งอันละเมิดซึ่งกฎหมายกัน กับทั้งบทลงโทษของกฎหมายก็ยังรุนแรงเฉียบขาด เป็นการป้องปรามและปราบปรามที่ได้ผลชะงักงัดผิดกับบ้านเรา
แต่อย่างน้อยพ่อก็ยังรู้สึกขอบคุณ…
ขอบคุณที่ลูกจุดประกายสว่างให้ส่องขึ้นในตาพ่อ พ่อครุ่นคิดอยู่นานกับการหาทางออกให้กับปัญหาการรบกวนจากโลนสังคมที่ดูดอมเอาเลือดสมองของพ่อและเพื่อนร่วมสังกัดไปกินจนพุงกาง พ่อตัดสินใจแล้วว่าจะยื่นคำขาดกับทางเจ้าหน้าที่ของรัฐที่มีหน้าที่รับผิดชอบในส่วนนี้ให้ทำการกวาดล้างอย่างจริงจัง กฎหมายฉบับใหม่ในหมวดหมู่ทรัพย์สินทางปัญญาจะต้องถูกผลักดันออกใช้โดยเร็วไวที่สุด และหากผลการกวาดล้างยังไม่เป็นที่น่าพอใจ พ่อจะฟ้องร้องเจ้าหน้าที่ทุกหน่วยที่มีหน้าที่เกี่ยวข้องในส่วนนี้ให้ต้องได้รับโทษไปตามๆกัน
หวังว่าลูกคงไม่ถูกจับไปกับเงื้อมมือกฎหมายใหม่…
เพราะ…พ่อคงไม่ไปประกัน
ไม่มีคำลงท้ายใดจะมอบให้กับสำเนาพันธุกรรมที่บกพร่อง
พ่อมึง
To be continued…
14 ตุลาคม 49
เรียนต้นฉบับเอกสารพันธุกรรมคุณภาพแย่
เรามีความต้องการเป็นอย่างยิ่งที่จะแจ้งให้ทราบว่า ภายใต้ผลแห่งวิสาสะโดยอ้างสิทธิ์ความเป็นพ่อมาล่วงละเมิดอาณาเขตความเป็นส่วนตัวของเรานั้น ท่านได้หยิบเอาโสตทัศนวัสดุอนาจารของเราติดไม้ติดมือไปด้วยเป็นจำนวนสองชิ้น ซึ่งมิใช่สองชิ้นที่ท่านกล่าวอ้างว่าเป็นหลักฐานยืนยันถึงความเป็นวิปริตกามาชนของเราแต่อย่างใด หากแต่เป็นแผ่นที่ช่วยยืนยันความคิดที่ว่า ตัวท่านนั้นก็เป็นเพียงกามาชนกระแสหลักที่ชื่นชมในความน่ารักคิกขุ ขาวหมวยแบบแซมดำที่หว่างขาประสาสาวซากุระเท่านั้น
เราจึงขอใช้สิทธิ์ความเป็นเจ้าของประกาศให้ทราบว่า กรุณานำมิโนริ อาโออิทั้งสองแผ่นมาคืนก่อนที่เราจะแจ้งเจ้าหน้าที่ครอบครัว (ภริยาของท่าน) ทราบเพื่อจัดการดำเนินคดีกับท่านต่อไป
เราไม่แน่ใจว่าที่ท่านเขียนถึงเรานั้นมันคือจดหมาย…
หรือว่า…แถลงการณ์ของคณะปฏิวัติ
ท่านหลั่งมันรดไว้ในหน่วยความจำของคณิตกรของเรา ในวินาทีที่เปิดมันอ่านนั้น เรารู้สึกเหมือนเวลาชีวิตของตัวเองได้วกย้อนกลับไปในสมัยคราวที่ได้สัมผัสอ่านซึ่งรัฐธรรมนูญแห่งสารขันธ์ราชอาณาจักรนี้เป็นครั้งแรก สิ่งแรกที่สัมผัสได้อย่างโดดเด่นและชัดเจนกลับไม่ใช่ความใจของสิ่งที่ได้อ่าน หากแต่เป็นความวิปริตวิตถารอนาจารในเชิงทักษะภาษา อันเกิดเนื่องแต่แรงจูงใจเบื้องหลังของผู้เขียนที่ต้องการอวดอ้างกร่างภูมิของตนออกมาในรูปความเข้มข้นซับซ้อนของลักษณะภาษา ส่อแสดงให้เห็นถึงความพยายามใช้ภาษาให้แตกต่างเพื่อแสดงออกซึ่งตำแหน่งฐานะทางชนชั้นและความรู้ที่สูงกว่า เป็นพวกภาษานุรักษ์นิยมที่ชื่นชมกับหอมหวานแห่งความเก่าขมของภาษา โดยถืออ้างเอาความเป็นทางการหรือวิจิตรวรรณศิลป์เป็นมูลเหตุบังหน้า เป็นหนังหุ้มปลายของลำลึงค์แห่งการเหยียดย่ำหยามกดทางชนชั้นด้วยภาษา
ในการนี้ เราจึงขอใช้ภาษาที่มีความกระเดียดกระแดะในระดับเดียวกันในการตอบโต้ เพื่อแสดงให้เห็นว่า ผู้ที่ท่านพูดด้วยอยู่นี้ หาได้มีความต่ำชั้นใดใดไปกว่าตัวท่านไม่
จากนี้…คือความในใจอันเกิดแต่การที่ได้อ่านในสิ่งซึ่งท่านอ้างว่าคือจดหมาย
หากพูดในฐานะที่ท่านเป็นนายกรัฐมันตรีของบ้าน เรามีความเสียใจเป็นอย่างยิ่งที่จะบอกว่าท่านคงสอบตก เนื่องมาจากภาษาที่ท่านใช้เพื่อสื่อสารกับคนในบ้านนั้น มีความซับซ้อนเกินกว่าที่ลูกบ้านระดับธรรมดาจะสามารถเข้าถึง การเข้าถึงเข้าใจกันระหว่างพ่อบ้านและลูกบ้านน่าจะเป็นสิ่งสำคัญที่ไม่อาจมีใครปฏิเสธได้ เพราะนั่นย่อมส่อแสดงถึงความเข้าอกเข้าใจในวิถีของกันและกันเป็นอย่างดีก่อนที่จะออกนโยบายบริหารใดใดมาใช้กับลูกบ้าน หากปราศจากซึ่งความเข้าใจในส่วนนั้นแล้ว สิ่งที่ท่านกำหนดออกมาได้คงเป็นเพียงนโยบายแบบท็อปดาวน์ คือนโยบายที่คนชั้นบนคิดว่าได้ครุ่นคิดมาอย่างดี เป็นความเหมาะความสมในสายตาแบบวิหคนัยนทัศนา แล้วบังคับให้คนชั้นล่างในปกครองใช้โดยไม่เคยได้คำนึงถึงความเหมาะสมแก่วิถีของคนชั้นล่างนั้น
สำหรับแมงกุดจี่…ย่อมเป็นไปไม่ได้ที่ขี้ควายจะมีโอชาแห่งรสชาติต่ำด้อยน้อยกว่าสเต็ก
มิหนำซ้ำ ทั้งที่ตนเองมีความบกพร่องต่อความรู้ความเข้าใจในวิถีของเรา ท่านยังกล้าคิดอ่านตัดสินว่าเราเป็นอย่างนั้นอย่างนี้ ทั้งที่มีเพียงเล็กน้อยแห่งสิ่งที่ท่านเชื่อว่าเป็นหลักฐานสนับสนุนความคิดอยากเชื่อของตนปรากฏอยู่ แต่ท่านก็ยังกล้าที่จะด่วนสรุปว่าเราเป็นดังเช่นที่ท่านคิด
เรามิได้กังวลใดใดกับเวลาที่ท่านมีให้เพียงน้อยนิด จะมากมายหรือน้อยนิดย่อมไม่มีผลอะไรหากท่านยังคิดตัดสินเราเอาแต่จากความคิดเข้าใจของตนเอง กลับกัน ด้วยลักษณะมุมมองคิดอ่านของท่าน เรากลับรู้สึกเป็นกังวลในจิตใจหากท่านเกิดดำริหวังตั้งใจจะใช้เวลาร่วมในชีวิตของเรามากขึ้น เพราะนั่นย่อมหมายความว่า ท่านอาจจะพยายามเปลี่ยนแปลงวิถีของเราให้เป็นไปดังเช่นที่ใจของท่านต้องการ กับทั้งความตั้งใจนั้นยังเป็นไปภายใต้นิยามความแห่งหน้าที่ของการเป็นพ่อแล้ว เราคงยิ่งไม่ต้องการจะได้รับสัมผัสซึ่งรสแห่งการกระทำนั้น เพราะเราคิดว่า กับในเรื่องของความสัมพันธ์คนรักหรือพ่อลูกนั้น หากต้องทำอะไรลงไปเพียงเพราะเป็นหน้าที่ โดยไม่ได้เกิดโดยความต้องการกระทำที่แท้จริงแห่งจิตใจแล้ว ท่านก็อย่าได้กระทำมันเสียเลยดีกว่า
เรามิได้เป็นวิปริตกามาชนดังเช่นที่ท่านพิพากษาว่าเราเป็น…
และยังเต็มเปี่ยมด้วยวิจารณญาณที่อยู่นอกเหนือกรอบของสังคมหรือตรรกะธรรมชาติ เรายังคิดรู้ได้ด้วยตนเองว่า วิตถารโสตทัศนอนาจารสองชิ้นที่ท่านอ้างถึงนั้นเป็นเครื่องส่อแสดงถึงวิปริตแห่งจิตใจและวิถีกามปฏิบัติของมนุษย์ เราเสพย์ชมมันเพื่อรับรู้และทำความเข้าใจในเชิงลึกถึงความวิปริตดังกล่าวเท่านั้น อาจไม่ถึงขั้นละม้ายคล้ายซึ่งอสุภกรรมฐาน เพราะเรามิได้กระทำลงเพื่อถึงขั้นปลง แต่เรากระทำลงเพื่อความเข้าใจถึงความบิดเพี้ยนในเพศวิถีของมนุษย์ให้มากขึ้น เพื่อเกิดประโยชน์แก่ทั้งการทำรายงานในวิชาเลือกสาขาจิตวิทยาของเรา และเพื่อตัวเราจะได้มองผู้คนด้วยสายตาที่กว้างขึ้น
แต่เกรงว่ารอยแยกทางความเข้าใจระหว่างเรากับท่านนั้นเป็นเรื่องจริง…
เพราะท่านไม่ได้เข้าใจซึ่งวิถีมุมมองของเราแม้แต่น้อย ท่านเพียงรู้จักซึ่งมุมมองของตนเอง มิหนำกลับคิดว่าความรู้จักเข้าใจนั้นได้เป็นจริงอยู่ในวิถีของเราด้วย ซึ่งถือเป็นความเข้าใจที่ผิดถนัด
กับเรื่องที่ท่านกล่าวโทษเราที่ชื่นนิยมชมชอบในตัวศิลปินที่มีความคิดต่างในเชิงความเชื่อทางศาสนานั้น เราอยากจะกระตุ้นเตือนให้ท่านคิดสักนิกว่า ในขณะที่ท่านกล่าวหาว่าเราเหยียบย่ำในความเชื่อของคนอื่นนั้น ท่านก็กำลังทำการเหยียบย่ำซึ่งความคิดเชื่อของตัวเราไปด้วยในเวลาเดียวกัน เฉกเช่นที่ท่านยึดมั่นในหลักเหตุและผลของตัวเอง ซึ่งนั่นก็ถือเป็นความเชื่ออย่างหนึ่ง ความเชื่อที่ทำให้ท่านกดเหยียดเบียดย่ำการกระทำความเชื่อในเรื่องการขูดขอหวยของหลายๆคนว่าเป็นความงมงายที่แสนไร้สาระ แล้วในคราวนี้ท่านก็ยังมากล่าวหาว่าความไม่เชื่อในพระเจ้าของเรานั้นเป็นการลบหลู่ดูหมิ่นซึ่งคนที่เชื่อในพระเจ้า เราจึงขอบอกไว้เลยว่า แม้เราจะไม่เชื่อในพระเจ้า แต่เราก็ไม่เคยกล่าวโทษความคิดเชื่อในพระเจ้าว่าเป็นความงมงายผิดบาป ซึ่งแม้ว่าความเชื่อเช่นนั้นจะดูไร้สติเป็นอันมากในคนบางหมู่เราก็ไม่คิดว่าเป็นความงมงาย เพราะเรากับคนเหล่านั้นก็เพียงแต่คิดต่างจึงเชื่อต่างก็เท่านั้น และตัวเราหรือตัวท่านเองก็อาจจะกำลังงมงายในสิ่งที่ตัวเองเชื่ออยู่เช่นกัน
แม้เป็นการกระทำหรือความเชื่อที่แลดูไม่มีเหตุผลที่สุด แต่ก็ยังสามารถหลุดจากโอบอ้อมกอดกักของนิยามความงมงายไปได้ หากตัวผู้กระทำรู้ว่าจริงๆแล้วตัวเองกำลังทำอะไรอยู่ และทำลงไปเพื่ออะไร
เป็นเรื่องน่ายินดี หากท่านเตือนเราด้วยความเป็นห่วงว่าเราจะก้าวล่วงไปเหยียบย่ำซึ่งความศรัทธาของคนอื่น แต่ท่านเองก็ต้องเตือนตัวเองไม่ให้ลืมไปซึ่งสิทธิเสรีภาพในการคิดเชื่ออย่างสงบของเราด้วย
แต่หากเป็นการเตือนเพียงเพราะความคิดเชื่อของเรามันเข้ากันไม่ได้กับรูปแบบที่ท่านต้องการ หรือคิดหวังอยากให้เราเป็น เราก็ขอให้ท่านปิดปากเงียบไปเสียดีกว่า เพราะท่านก็คงเป็นเพียงคนเห็นแก่ตัวที่ทำทุกอย่างเพียงหวังให้เป็นไปในทิศทางที่ท่านเรียกมันว่าถูกควรเท่านั้น
แม้แต่การปฏิวัติรัฐประหารที่ถือว่าเป็นการผิดต่อข้อกำหนดแห่งบทบัญญัติรัฐธรรมนูญยังสามารถกลายเป็นสิ่งที่ถูกต้องได้หากกระทำสำเร็จแล้วสามารถหาเหตุแห่งการกระทำมาทำให้คนยอมรับได้ กระนั้นแล้วท่านก็อย่าได้หวังจะมาปรารถนาหาคาดซึ่งความผิดถูกที่แท้จริงในสังคมโลกนี้เลย
และเราได้บอกแล้วว่ามันเป็นเรื่องของการคิดต่าง…
การคิดต่างนำมาซึ่งการให้ค่าที่แตกต่าง แม้กับเรื่องเอ็มพีสามที่ท่านแลดูทุกข์ร้อนกับมันเป็นหนักหนา ถึงขั้นนิยามความหมายใหม่ว่าเป็นทรัพย์สินที่เป็นภัยคุกคามก็เช่นกัน เท่าที่ได้อ่านความในสิ่งที่ท่านเรียกว่าจดหมาย เราพอจะเห็นได้ว่าท่านกำลังให้ค่ากับงานดนตรีภายในประเทศ โดยเฉพาะอย่างยิ่งงานที่ท่านมีส่วนร่วมว่ามีค่าสูงส่งสมคู่ควรเหมาะแก่คำว่าทรัพย์สินทางปัญญา แต่สำหรับเราแล้ว เรามิได้เห็นว่ามันมีค่าถึงขั้นนั้นแต่อย่างไร และนั่นเป็นเหตุผลที่ว่า เพราะเหตุใดเราจึงเลือกจะเสพย์ซึ้งซึ่งทรัพย์สินทางปัญญาของอารยชนคนนอกประเทศ
พวกท่านดีแต่อ้างคำว่าทรัพย์สินทางปัญญาเพื่อสร้างค่าที่คู่ควรแก่การให้คนสนับสนุนสินค้าของพวกท่าน ท่านบอกว่าสินค้าของท่านมิใช่แต่เพียงสินค้า หากแต่มันคือปัญญาที่ได้รับการตีมูลค่าเป็นตัวเงิน เราอยากถามว่าท่านเอาอะไรมามั่นใจว่าปัญญาของพวกท่านมีมูลค่าสูงส่งถึงเพียงนั้น เอาอะไรมาเชื่อมั่นจนทำให้สมัยหนึ่งนั้นพวกท่านกล้าตั้งราคาสินค้าตัวเองถึงแผ่นละสามสี่ร้อย เราอยากถามว่า ในกระแสการรณรงค์ให้เยาวชนและผู้คนทั่วไปหันความสนใจไปเสพย์ซึ้งซึ่งดนตรีแทนที่จะเป็นยาเสพติดนั้น ด้วยราคามูลค่าในระดับดังกล่าวมันง่ายดายต่อการเข้าถึงในระดับมหาชนที่ตรงไหน ท่านหวังให้คนเสพย์สมอมดูดซึ่งงานของท่าน แต่กำแพงราคาที่ท่านสร้างขึ้นมากลับสูงส่งจนยากยิ่งที่คนธรรมดาจะปีนป่ายข้ามไปถึง
ท่านรู้หรือไม่ว่าสำหรับผู้บริโภคอย่างเราแล้ว การซื้อซีดีเพลงสักแผ่นถือว่าเป็นการลงทุนที่มีความเสี่ยงสูงมาก กับทั้งการลงทุนนั้นยังไม่ได้เป็นไปตามตรรกะแบบไฮริสก์ไฮรีเทิร์น จะมีสักกี่ครั้งกันที่เราลงทุนกับสินค้าของท่านด้วยจำนวนเงินที่สูงขนาดนั้นแล้วเราจะได้รับผลตอบแทนที่เท่าเทียมกันหรือมากกว่า มิหนำซ้ำ เรายังต้องพบว่าการลงทุนซื้อสินค้าของท่านนั้นกลับเป็นไปตามตรรกะแบบไฮริสก์โลว์รีเทิร์น หรือบางครั้งถึงขั้นลูซรีเทิร์น เราลงทุนในสินทรัพย์ที่มีความเสี่ยงสูงแต่กลับได้รับผลตอบแทนที่ไม่เป็นที่น่าพอใจ หรืออาจถึงขั้นสูญเสียซึ่งผลตอบแทนอันพึงได้จากเงินลงทุนนั้นไปด้วยซ้ำ
สิ่งนั้นส่อแสดงถึงว่าตัวท่านเองก็กำลังเหยียบย่ำซึ่งความไว้ใจที่มีให้กับสมองของท่านเช่นกัน…
ครั้งหนึ่งเราสู้เคยศรัทธาเชื่อถือซึ่งวิลิษมาหราแห่งสติปัญญาของท่านและทีมงาน เรายอมเสียเงินมากมายจ่ายลงให้กับสินค้าของท่าน แต่ท่านกลับตอบแทนเราด้วยผลงานที่ทำให้เรารู้สึกเหมือนกับว่าเราได้จ่ายเงินลงไปเพื่อซื้อสรรพเสียงของการขับถ่ายของเสียมาบริโภค
เป็นการยากที่เราจะทำใจเชื่อว่าเหล่านักผลิตงานเพลงที่คลุกคลีอยู่ในวงการมายาวนานนับสิบปีจะไม่มีสติรู้คิดได้ ว่างานชิ้นใหม่ๆผลิตออกมาที่นั้นมีความพิถีพิถันในความไพเราะถึงขั้นจะเรียกได้ว่าเป็นเพลงฟังที่ดีหรือยัง แล้วมันหมายความว่าอย่างไรกับการที่หลายๆอัลบั้มที่ผลิตออกมานั้นกลับมีเพลงเพราะเพียงหนึ่งหรือสองเพลงจากสิบถึงสิบสองเพลงที่บรรจุอยู่ หรือบางทีหนึ่งหรือสองเพลงนั้นกลับเป็นเพียงเพลงที่มีความไพเราะอยู่ในระดับที่พอฟังได้ หรือเลวร้ายกว่านั้นคือพอทนฟังได้เท่านั้นเอง
หากไม่มัวหลงติดอยู่กับอัตตาของตัวเองแล้ว เราคิดว่าท่านเองก็น่าจะพอรู้ได้ว่าในขณะที่ธุรกิจค่ายเพลงของท่านกำลังมุ่งมั่นเดินก้าวไปข้างหน้านั้น คุณภาพของเพลงที่ท่านผลิตกลับย่ำอยู่กับที่หรือถึงขั้นกำลังถดถอย จนแม้กระทั่งในวันนี้ที่ราคาของท่านถดถอยลงมาเหลือเพียงไม่เกินร้อยห้าสิบแล้วเราเองก็ยังไม่อาจจะทำใจลงทุนไปกับสิ่งที่ท่านเรียกว่าเป็นปัญญาได้
แล้วในเมื่อกับเงินปัจจุบันอันไม่เกินร้อยห้าสิบที่เราจ่ายลงไปนั้น ยังคงสุ่มเสี่ยงเป็นอย่างยิ่งต่อการที่เราจะได้เพลงฟังที่ดีเพียงหนึ่งหรือสองเพลงมาครอบครอง เราจึงอยากถามว่ามันคุ้มค่าหรือไม่ หากเราจะผันเงินจำนวนนั้นไปซื้อสินค้าที่ท่านเรียกมันว่าสินค้าละเมิดลิขสิทธิ์ เพื่อที่เราจะได้ทำการลงทุนไปตามตรรกะแหกคอกแบบโลว์ริสก์ไฮรีเทิร์น เราลงทุนเพียงนิดเดียวแต่กลับได้เพลงไพเราะมากมายจากหลากค่ายหลายศิลปินมาไว้ในครอบครอง
เมื่อท่านไม่เปิดทางเลือกให้เรา…เราย่อมต้องหาทางออกให้กับทางเลือกของตนเอง
พูดถึงทางเลือก เราอยากบอกว่าการที่เราเลือกเสพย์ซึ่งงานลิขสิทธิ์ของศิลปินต่างชาตินั้นก็เพราะนั่นเป็นตัวเลือกที่แตกต่างที่เราสามารถเลือกรับได้ เป็นความแตกต่างทั้งทางดนตรี แนวคิด เนื้อหาอันเกิดแต่ความแตกต่างในคำเพลง ในขณะที่งานดนตรีส่วนใหญ่ในประเทศนี้ย่ำอยู่กับที่ด้วยเนื้อคำอันมีความถึงรอยรักที่หักร้าวของสาวหนุ่ม เพลงจากต่างชาติกลับมีเนื้อความที่ส่อแสดงลักษณะความเป็นไปในสังคม หรือลงลึกถึงขั้นใช้เนื้อหานั้นแสดงออกถึงความคิดเชื่อที่แตกต่างของตน และยังมีอีกมากมายที่ความในเนื้อเพลงนั้นส่อแสดงถึงความคิดจิตใจของผู้คนที่มีอะไรมากมายไปกว่าการยึดย่ำอยู่ในคำรัก ซึ่งบางครั้งการศึกษาเนื้อเพลงเหล่านั้นกลับให้ค่าเป็นความรู้ได้ดีกว่าการนั่งย่ำย้ำอ่านผ่านคำในตำราเรียนเสียอีก
มีหลายอารยชนคนเสพย์ดนตรีที่ให้เหตุผลถึงความน่าเบื่อจากการย่ำซ้ำในเนื้อหาของเพลงในประเทศนี้ว่าเป็นผลมาจากความคับแคบของตลาด คือแนวเพลงที่คนยอมรับและอยากฟังยังมีความต่ำชั้นของความหลากหลายอยู่ ซึ่งเหตุผลดังกล่าวนั้นคงเอาใจตัวท่านได้เป็นอย่างดี แต่สำหรับเราแล้ว หากท่านคิดจะอ้างอย่างนั้นแล้วก็คงไม่ต่างอะไรไปจากการโยนความผิดไปให้เหล่าผู้ฟังที่ซื่อสัตย์ เราอยากถามว่า ในเมื่อตัวพวกท่านเองเป็นผู้ผลิตงานเพลงแล้วก็ย่อมมีอำนาจในการผลิตชิ้นงานให้มีความหลากหลายเพื่อนำมาซึ่งการเปิดขยายความกว้างของตลาด ซึ่งเราเชื่อว่าด้วยทักษะและประสบการณ์ของท่านแล้วคงกระทำเรื่องดังกล่าวได้ไม่ยากนัก และสิ่งนั้นคงเป็นจริงขึ้นมาได้หากท่านไม่เพียงแต่ยึดติดอยู่กับผลประโยชน์ซึ่งอยู่ในรูปของตัวเงิน ว่าต้องผลิตเฉพาะแต่เพลงแบบนี้แนวนี้แล้วจึงจะขายได้ ทั้งที่ในความเป็นจริงแล้ว ตลาดเพลงในทุกวันนี้กำลังเปิดกว้าง มีคนมากมายที่แสวงหาและพร้อมรับซึ่งแนวเพลงใหม่ๆที่มีรูปแบบเนื้อหาใหม่ๆ ซึ่งหากพวกท่านพร้อมใจกันผลิตออกมาแล้ว เราเชื่อว่าไม่น่าจะเป็นการยากในการที่จะสามารถขายสินค้าเหล่านั้นออกได้
แต่หากท่านยังคงยืนยันจะผลิตเพลงซึ่งมีเนื้อหาส่วนใหญ่เป็นไปในแนวช้ำรักดังเช่นทุกวันนี้ เราก็พูดได้เหมือนที่ท่านพูดว่าศิลปินที่เรานิยมนั้นหากินโดยการเหยียบย่ำศรัทธาความเชื่อของผู้อื่น ว่าตัวท่านเองก็กำลังหากินอยู่กับอารมณ์โศกเศร้ามัวเมารักของผู้คนเช่นกัน
และผลประโยชน์ในรูปตัวเงินนั่นเองที่เป็นคำตอบที่แท้จริงที่ว่าเหตุใดท่านจึงต้องต่อสู้เพื่อสิทธิ์แห่งสินค้าของท่านอยู่ในทุกวันนี้ ท่านใช้คำสวยหรูอย่างทรัพย์สินทางปัญญาทั้งที่จริงๆแล้วไม่ได้สนใจมันมากไปกว่าเรื่องค่าของเม็ดเงินที่จะได้รับจากการขาย ผลกำไรที่ลดลงจากการที่เงินส่วนที่ท่านคิดว่าตัวเองควรจะได้รับได้ไหลลงสู่ธุรกิจใต้ดินทำให้ระดับผู้บริหารอย่างท่านร้อนรนจนทนไม่ได้ และต้องหาทางแก้ไขโดยการยัดเยียดความเป็นโจรประเภทต่างๆให้กับใครก็ตามที่มีความเกี่ยวข้องกับธุรกิจใต้ดินนั้น
ท่านอาจจะคิดแย้งว่า แต่งานที่พวกท่านผลิตออกมานั้นก็ถูกส่งออกมาด้วยความตั้งใจ ด้วยหยาดเหงื่อแรงกายและความพยายาม เราเองอยากจะเตือนให้ท่านทราบว่า ในรูปแบบของการทำงานหนักนั้นนั้นมันมีแบบหนักอย่างคนและหนักอย่างควาย เมื่อวัดเอาจากภาพรวมชิ้นงานที่ท่านผลิตออกมาในทุกวันนี้นั้น หากจะอ้างถึงเรื่องการลงแรงทำงานหนักจึงควรได้รับซึ่งผลตอบแทน เราคิดว่าท่านกำลังทำงานหนักในแบบหลัง เมื่อท่านทำได้เพียงส่งกลิ่นสาปเหงื่อและคราบไคลออกมาในเพลงที่ตนผลิตแล้ว ผลตอบแทนที่ท่านได้รับจากเราก็ควรเป็นเพียงหญ้าสดหรือฟางแห้งเท่านั้น
กับสิ่งที่เรียกว่าดนตรีนั้น เพียงท่านทำงานหนักแล้วสร้างผลงานออกมาคงยังไม่อาจถือเรียกได้ว่าเป็นชิ้นงานที่สมบูรณ์ เพราะความสมบูรณ์ของดนตรีนั้นย่อมไม่หยุดอยู่เพียงแค่ความพึงพอใจของผู้สร้าง แต่ต้องได้รับการเสริมความสมบูรณ์ด้วยความพึงพอใจของผู้รับเป็นหลักใหญ่ด้วย
กับรูปแบบการผลิตผลงานเพลงของท่านในตอนนี้ เรามองว่าพวกท่านยังคงคับแคบทางจิตใจและสายตาด้วยยังมุ่งหวังผลิตเพียงดนตรีกระแสหลักที่ปักรากอยู่กับสังคมนี้มาช้านาน และยังยึดมั่นอย่างเหนียวแน่นอยู่กับผลประโยชน์จนไม่คิดสร้างสรรค์หรือสนับสนุนดนตรีแบบอื่นๆที่เป็นกระแสรองเพื่อให้เป็นตัวเลือก เป็นการผูกขาดทางรสนิยมการเสพย์ ท่านไม่คิดสร้างตัวเลือกให้ผู้คนทั้งๆที่มีโอกาส อย่างเมื่อไม่นานมานี้ที่เป็นช่วงกระแสความแนวครองเมือง ท่านสามารถใช้ช่วงเวลานั้นสร้างผลงานทางเลือก โดยใช้ประโยชน์จากการแสวงหาความแนวของวัยรุ่นเพื่อเปิดตลาดทางเลือก แต่ท่านก็ยังปล่อยโอกาสดีนั้นให้หลุดลอยไป
ส่วนคุณูปการของเอ็มพีสามที่เห็นได้ชัดเจนประการหนึ่ง เรามองว่ามันเป็นสินค้าที่ช่วยขยายโอกาสให้ผู้คนในทุกระดับรายได้ได้สามารถเข้าถึงสื่อดนตรี และเป็นโอกาสที่มีช่องทางหลากหลายด้วยราคาที่ต่ำกว่าแต่มีชิ้นงานให้เลือกเสพย์ได้มากกว่า ถือเป็นการลดความเสี่ยงในการลงทุนในสินทรัพย์ที่ไม่มีความแน่นอนในคุณภาพได้อย่างดีทีเดียว
นอกจากนี้ เอ็มพีสามยังช่วยลดการผูกขาดความหลากหลายในการรับฟัง หากเราเลือกใช้สินค้าลิขสิทธิ์ของท่าน เราจะไม่สามารถฟังเพลงจากหลากหลายที่มาไปในเวลาเดียวกันได้ เพราะหากอยากฟังเพลงอื่นของคนอื่นหรือค่ายอื่นแล้วเราก็คงต้องวุ่นวายกับการเปลี่ยนแผ่น ท่านอาจจะเถียงว่าเทคโนโลยีที่บรรจุไว้ในคณิตกรสามารขจัดปัญหาความยุ่งยากดังกล่าวไปได้อย่างง่ายดาย แต่เราก็ขอถามกลับว่า แล้วกับในกรณีประชาชนคนที่ไม่มีกำลังซื้อคณิตกรมาใช้เล่า หากเขามีความสามารถซื้อได้เพียงเครื่องเล่นเอ็มพีสามราคาถูกเท่านั้นเล่า เขาจะไม่มีสิทธิ์ได้ฟังเพลงอันหลากหลายโดยการเดินเครื่องเล่นเพียงครั้งเดียวหรือ ไยคนเหล่านั้นจะต้องสูญเสียสุนทรียภาพทางดนตรีที่มีไว้ประกอบการทำงานอย่างอื่นไปด้วยแรงสะดุดจากการหยุดเปลี่ยนแผ่นด้วยเล่า ท่านจะไม่ให้สิทธิ์กับคนเหล่านั้นบ้างเลยหรือ
ไยต้องผูกขาดโอกาสในการรับฟังกันด้วย…
และกับเรื่องที่ท่านคิดแกมขู่ว่าจะทำการผลักดันให้เกิดกฎหมายที่รุนแรงเพื่อลงโทษธุรกิจการซื้อขายเอ็มพีสามอย่างดุดัน เราขอเตือนไว้ก่อนเลยว่ามันเป็นทางออกที่ไร้ประสิทธิภาพ เราคิดว่าสิ่งที่จะเกิดขึ้นตามมาคงไม่ใช่การสร่างซาของตลาดเอ็มพีสาม แต่น่าจะเป็นยอดส่วยที่เพิ่มขึ้น เป็นรายได้นอกระบบของเจ้าหน้าที่รัฐมือสกปรกบางคนที่จะเพิ่มขึ้น เพราะกฎหมายที่รุนแรงย่อมเป็นลู่ทางในการหาเงินของเจ้าหน้าที่บางส่วน โดยมอบการหลุดรอดจากการลงโทษของกฎหมายให้ผู้กระทำผิดเป็นการแลกเปลี่ยน
ดังนั้น หากใช้วิธีที่ท่านว่า เราว่าคงเป็นราคาของเอ็มพีสามที่จะต้องเพิ่มขึ้นเนื่องจากมีต้นทุนค่าส่วยเพิ่มรวมมาในการผลิตด้วย แต่เชื่อเราเถิดว่า มันจะไม่ทำให้ยอดขายเอ็มพีสามลดลงมากมายสักเท่าไรนัก และไม่ได้ทำให้ยอดขายสินค้าลิขสิทธิ์ของท่านเพิ่มสูงขึ้นอย่างแน่นอน กลับทั้งการกระทำดังกล่าวอาจทำให้ผู้บริโภครู้สึกเป็นปฏิปักษ์ต่อท่าน ซึ่งนั่นย่อมไม่ส่งผลดีกับธุรกิจของท่านเองด้วย
ในส่วนเรื่องของเงินภาษีที่ท่านยกมาอ้างนั้น เราขอถามกลับง่ายๆว่า ท่านกล้าพูดเรื่องเราบกพร่องในการชำระเงินภาษีได้อย่างไร ในเมื่อต้นสังกัดของท่านเองก็มีการก่อตั้งบริษัทลูกขึ้นมามากมายหลายแห่งเพื่อทำการหลีกเลี่ยงจำนวนภาษีจริงที่ต้องจ่ายอยู่อย่างชัดแจ้ง
มาถึงตอนนี้แล้ว เราก็ไม่แน่ใจว่า หากเปรียบเทียบการที่ท่านเล่าความเป็นไปของเราให้เพื่อนท่านฟังกับการที่เราเล่าความเป็นไปของท่านให้เพื่อนเราฟัง อย่างไหนจึงจะเป็นเรื่องที่น่าอับอายกว่ากัน
ต่างคนต่างอยู่ดีกว่า
ผม
ปล. สำหรับเราแล้วเอ็มพีสามไม่ได้เป็นตัวย่อของคำอันมีความว่าทรัพย์สินที่เป็นภัยคุกคาม หากแต่มันคือมายเพรฟเฟอร์เรนซ์ (My Preference) หรือก็คือความนิยมแห่งใจของข้าพเจ้า เป็นแสงสะท้อนจากการให้ค่าต่อคุณภาพงานเพลงที่มีเกร่ออยู่ในประเทศ ว่าควรแล้วที่จะได้รับการตอบแทนในรูปแบบนั้น และหากท่านสังเกตให้ดีๆ ในห้องของเราก็มีแผ่นลิขสิทธิ์ของเพลงในประเทศอยู่ แม้มันจะไม่ใช่แผ่นงานของท่าน แต่มันก็เป็นงานที่เรายกย่องว่าควรค่าแก่การได้รับการตอบแทนจากเราไป
To be continued…
15 ตุลาคม 49
ถึงสามีและลูกชายอันเป็นที่รัก
ได้อ่านชมในสิ่งที่สองพ่อลูกคุยกันผ่านจดหมายที่พิมพ์ทิ้งไว้ในคอมพิวเตอร์แล้วก็ให้รู้สึกเอ็นดูในความพยายามใช้คำพูดจาของชายสองคนอันเป็นสุดที่รักที่ยังเหลืออยู่ของแม่ และตัวแม่เองก็อยากแสดงทรรศนะแบบแม่ๆของตนออกมาบ้าง
บางส่วนคงต้องเรียกว่าเป็นคำสารภาพก็คงได้…
ในฐานะที่ตัวเองเป็นคนผลิตแผ่นเอ็มพีสามหรือซีดีเถื่อนตามนิยามความหมายของพ่อขาย แม่อยากจะบอกเธอทั้งสองคนว่า สิ่งที่พวกเธอควรตั้งคำถามใส่กันในเวลานี้นั้นไม่น่าจะใช่ในเรื่องคุณภาพของชิ้นงาน แต่พวกเธอควรจะถามว่า เหตุใดสิ่งผิดกฎหมายอย่างเอ็มพีสามจึงสามารถปรากฏเกร่อ และอยู่ยั้งยืนยงเคียงคู่ธงแห่งสารขันธ์ราชอาณาจักรของเราได้อย่างยิ่งใหญ่และหยามเย้ยถึงเพียงนี้
คำตอบคือเพราะมันเป็นสินค้าที่จับใจคน…
แต่หากจะพูดกันจริงๆแล้วคงไม่ใช่เพียงใจ หากแต่เป็นสันดาน เอ็มพีสามเป็นสินค้าที่จับตรงลงไปถึงแก่นในแห่งสันดานของคนในสารขันธ์ราชอาณาจักรนี้ สันดานเอื่อยเฉื่อยรักสบายที่ทำให้คนในสารขันธ์ราชอาณาจักรมุ่งหวังจะได้สิ่งดีในปริมาณมากจากการลงทุนน้อยนิด หรือหากไม่ต้องลงทุนเลยได้ก็จะยิ่งเป็นการดี
แม่อยากจะบอกพวกเธอว่า หากลองเปรียบเทียบเป็นสัดส่วนดูแล้ว แม่ว่าสัดส่วนของเพลงดีที่ได้รับต่อจำนวนเพลงทั้งหมดในหนึ่งแผ่นที่ได้จากการซื้อแผ่นเอ็มพีสามหรือจากแผ่นลิขสิทธิ์นั้นคงไม่แตกต่างกันสักเท่าไรนัก หากแต่การที่เอ็มพีสามเป็นสินค้าที่ได้รับความนิยมมากกว่านั้นก็เป็นเพราะว่า ผู้ซื้อรู้สึกว่าการลงทุนในเอ็มพีสามนั้นทำให้ตัวเองได้รับเพลงรวมเป็นจำนวนที่มากกว่า โดยมีต้นทุนน้อยกว่าเมื่อเทียบกับการซื้อสินค้าลิขสิทธิ์
แต่ก็ต้องมองด้วยว่า ส่วนหนึ่งนั้นคงเป็นเพราะตัวผู้บริโภคนั้นต้องอยู่ในสภาวะจำทนกับการที่ต้องเสพย์เพลงดีเพียงไม่กี่เพลงแต่ต้องจ่ายเงินในราคาอัลบั้มมาเป็นเวลานาน ดังนั้น เมื่อมีทางหลุดพ้นจากสภาวะน่าอึดอัดดังกล่าว จึงไม่น่าแปลกใจที่คนส่วนใหญ่จะหันเหไปหาทางออกนั้น
กับเหตุผลเรื่องคุณภาพเพลงที่ลูกหยิบยกมาอ้างนั้น แม่ว่าอย่าได้ไปพูดถึงให้ตัวเองดูดีเลยจะดีกว่า หนึ่งนั้นก็เพราะด้วยเหตุผลในเรื่องสัดส่วนเพลงดีที่ได้รับดังที่แม่บอกไปแล้ว และสองก็คือเพราะถึงแม้จะมีคนที่คิดเหมือนลูกอยู่จริง แต่มันก็คงเป็นจำนวนที่น้อยนิดเสียจนไม่น่าจะนำมาอ้างเป็นเหตุผลได้
ส่วนเรื่องทรัพย์สินทางปัญญานั้น แม่อยากให้พ่อยืดอกยอมรับอย่างผ่าเผย ว่าแท้จริงแล้วตัวเองกำลังต่อสู้เพื่อผลกำไรของบริษัทอยู่ อย่าได้ไปสรรค์เหตุอ้างผลอื่นอันใดมาพูดให้แม่ต้องรู้สึกสมเพชในตัวผู้ชายที่เลือกแม่ และแม่เลือกเลย
เพราะแม่อยากเห็นความจริงใจ…เหมือนตอนที่พ่อบอกความในใจกับแม่
เหมือนแม่กำลังยืนอยู่บนทางสองแพร่ง คงเป็นความจริงที่ว่าแม้เราจะอยู่ในโลกสีเทาแต่เมื่อถึงที่สุดแล้วเราก็ต้องเลือกว่าเราจะเข้าข้างขาวหรือข้างดำ แม่กำลังตกที่นั่งลำบากเพราะส่วนหนึ่งนั้นตัวเองก็เห็นใจกับการที่ผู้ซื้อต้องแบกรับความเสี่ยงจากการซื้อสินค้าลิขสิทธิ์อย่างที่ลูกกล่าวอ้าง เพราะแม่เองก็เป็นคนหนึ่งที่เคยต้องเจ็บช้ำกับความไว้ใจที่มีให้สินค้าลิขสิทธิ์มาแล้วเหมือนกัน
แต่ในขณะเดียวกัน แม่เองก็ต้องช้ำใจเพราะค่ายเพลงค่ายหนึ่งที่แม่รักและคอยติดตามผลงานมาตลอดสิบปีก็กลับต้องปิดตัวลงไปในสมัยที่เศรษฐกิจเอ็มพีสามกำลังเฟื่องฟูเช่นกัน
และแม่ยิ่งลำบากใจ ที่เมื่อมองไปทางไหนก็ไม่อาจพบเห็นหนทางใดที่จะทำให้ซีดีเถื่อนกับสินค้าลิขสิทธิ์สามารถดำรงตนอยู่รวมกันได้อย่างสันติ
และแม่ยิ่งปฏิเสธไม่ได้ ว่าเมื่อมองลึกลงไปในจิตใจแล้ว แม่กลับเห็นว่าเอ็มพีสามที่ไม่ถูกต้องตามกฎหมายหรือซีดีเถื่อนนั้นกลับมีคุณูปการอยู่หลายข้อ จนยากยิ่งที่เพียงข้ออ้างเรื่องความถูกต้องตามกฎหมายและผลประโยชน์ของค่ายเพลงจะสามารถกลบบังข้อดีเหล่านั้นได้มิด
แต่หากไม่มีผลประโยชน์ที่ว่านั่น แม่ก็เกรงว่าวันหนึ่งราชอาณาจักรของเราอาจจะต้องกลายเป็นดินแดนที่ไร้แล้วซึ่งดนตรีฟังไปโดยปริยาย
ดังนั้น แม่คงไม่พูดถึงการแก้ปัญหา แต่คงพยายามพูดถึงข้อเท็จจริงที่เกิดขึ้นให้รอบด้านที่สุด แล้วให้ลูกกับพ่อไปคิดชั่งน้ำหนักกันเอาเอง
อันว่าด้วยคุณูปการแห่งเอ็มพีสามนั้น คร่าวๆก็อย่างที่ลูกกล่าวไปแล้ว มันนำพาผู้คนให้ได้หลุดพ้นจากทุกขสภาวะอันเกิดจากความสุ่มเสี่ยงเรื่องคุณภาพเพลงของสินค้าลิขสิทธิ์ อีกทั้งยังช่วยขยายช่องทางในการเข้าถึงผลงานของศิลปินให้กับประชาชนที่มีรายได้น้อย ซึ่งก็ถือว่ามีสิทธิ์จะเสพย์ซึ้งซึ่งศาสตร์ศิลป์แห่งสุนทรียรสของดนตรีเช่นกัน
และยังได้ช่วยประจานค่ายเพลงใหญ่ด้วย ว่าไม่ได้เห็นความสำคัญในผลประโยชน์ของคนฟังมากไปกว่าผลประโยชน์ของตัวเอง มิหนำซ้ำยังคิดว่าผลงานที่ตนผลิตนั้นล้วนแล้วแต่เป็นผลเลิศที่เหมาะสมกับคำว่าทรัพย์สินทางปัญญาเสมอมาอีกด้วย
นอกจากนี้ แม่คิดว่าเอ็มพีสามยังช่วยกระจายรายได้สู่คนกลุ่มหนึ่ง ซึ่งอาจจะเรียกได้ว่าเป็นผู้ขาดซึ่งทรัพยากรบางอย่างที่ควรจะได้รับตามสิทธิสภาพแห่งความเป็นมนุษย์ อีกทั้งยังอาจเป็นรายได้เสริมให้กับนักศึกษาที่คิดหางานทำไปพร้อมกับเรียน แม้ข้อหลังนี้แม่จะไม่ค่อยเห็นด้วยเพราะรู้สึกว่านักศึกษาหรือเยาวชนควรจะหางานที่ทำยากทำลำบากกว่านี้ เพื่อจะได้เข้าใจในความลำบากของชีวิตและการหาเงินใช้ได้อย่างถ่องแท้มากขึ้น
พ่ออาจจะคันปากอยากค้านแย้งแหย่แยงในความคิดเรื่องการกระจายรายได้ที่แม่ว่า ซึ่งพ่อก็คงพูดถึงว่าจะให้ทำใจยอมรับการกระจายรายได้แบบนั้นได้อย่างไร ในเมื่อเป็นรายได้จากสินค้าผิดกฎหมาย กับทั้งยังเป็นรายได้ที่ไม่ต้องเสียทั้งภาษีเงินได้และภาษีมูลค่าเพิ่ม แต่แม่ก็อยากจะบอกกับพ่อว่า จะอ้างเหตุผลแบบนั้นไปเพื่ออะไร ในเมื่อเราเองก็ไม่เคยไว้ใจได้ว่า เงินภาษีเหล่านั้นได้คืนกลับมาหาเราอย่างเต็มเม็ดเต็มหน่วย มิหนำซ้ำบางครั้งยังกลับกลายเป็นว่าเราได้จ่ายภาษีไปจ้างโจรการเมืองมาปล้นสิทธิอันพึงมีพึงได้ของเราไปจากตัวเอง สู้เราหาและใช้เงินที่ถูกคาดหวังว่าควรจะเป็นภาษีนั้นไปในทางที่คิดว่าจะเป็นประโยชน์แก่ตัวเราอย่างเต็มเม็ดเต็มหน่วยไม่ดีกว่าหรือ
แม้จะไม่เห็นด้วยในเรื่องการใช้กฎหมายที่มีบทลงโทษรุนแรง เพราะแม่เชื่อเหมือนลูกว่ามันจะไม่ได้แก้ปัญหาอะไร หากแต่กลับยิ่งไปเพิ่มปัญหาในส่วนอื่น แต่แม่ก็เชื่อว่าหากบทลงโทษที่รุนแรงนั้นมาพร้อมกับการกวดขันอย่างจริงจังและซื่อสัตย์ของเจ้าหน้าที่ บางทีมันอาจจะเป็นทางออกที่ดีก็เป็นได้ ดังจะเห็นได้จากในช่วงแรกของการรณรงค์อย่างหนัก เพื่อนแม่หลายๆร้านถึงกับต้องปิดตัวไป แต่แม่อยู่รอดมาได้เพราะเปลี่ยนแปลงรูปแบบการขาย โดยอาศัยความไว้ใจจากลูกค้าขาประจำ ว่าให้ทำการชำระเงินก่อนแล้วจะส่งสินค้าไปให้ภายในสามวัน ซึ่งแม่เองให้ความซื่อสัตย์กับการกระทำตรงนั้น ลูกค้าเองจึงศรัทธาในตัวแม่และบอกต่อ จึงทำให้ธุรกิจของแม่ยังเดินทางต่อมาได้
บางทีแม่อาจจะกำลังสบประมาทผู้พิทักษ์สันติราษฎร์ แต่แม่ก็ปฏิเสธไม่ได้ว่าแม้แต่ในครั้งที่ตนยังไม่ได้ทำงานผิดกฎหมายแบบนี้ แม่ก็ยังรู้สึกระแวงที่จะต้องพบเจอกับตำรวจมากไปเสียกว่าคนใครใดใดก็ตามที่มีท่าทางไม่น่าไว้วางใจ มันส่อแสดงถึงความไม่มั่นใจและไม่ไว้วางใจในตัวเจ้าหน้าที่บ้านเมือง ว่าเขากำลังทำในสิ่งที่ถูกควรตามกรอบแห่งหน้าที่ของตนหรือเปล่า
แต่แม่เชื่อว่า ถ้าตำรวจมีรายได้ตามกฎหมายที่มากพอแล้ว พวกเขาอาจไม่ต้องมาหารายได้จากลู่ทางอื่นที่ขัดต่อจรรยาบรรณในวิชาชีพของตัวเองก็เป็นได้ ซึ่งก็เป็นเรื่องที่ต้องคิดกันต่อไป ว่าจะเป็นความจริงหรือไม่ แล้วถ้าเป็นความจริงได้ตามนั้น รัฐจะไปหาเงินที่ไหนมาอุดหนุนเพิ่มเติมรายจ่ายในส่วนนี้ เพราะตำรวจทั่วประเทศมีมากมาย การเพิ่มรายได้ให้กับทุกคนนั้นคงเป็นเงินรัฐที่มีจำนวนมหาศาลอยู่
หรือไม่พ่อก็ใช้ประโยชน์จากความต้องการหารายได้นั้น พ่อคงต้องสร้างแรงจูงใจให้กับเจ้าหน้าที่ด้วยการตั้งรางวัลนำจับแหล่งขายซีดีเถื่อน ซึ่งพ่อก็ต้องให้เยอะในระดับที่ทางผู้ขายรู้สึกว่าไม่คุ้มหากตัวเองจะคิดติดสินบนคืนเพื่อเอาตัวรอด และต้องเยอะจนเกิดเป็นแรงกวดขันในระดับที่ทำให้คนขายไม่รู้สึกคุ้มที่จะขายต่อไป แต่ในส่วนนี้ ถ้าพ่อติดต่อขอความร่วมมือจากค่ายเพลงทุกค่ายแล้วก็คงทำได้ไม่ยากนัก
แต่ตัวพ่อและเพื่อนร่วมวงการเองก็ต้องให้ความเคารพในรสนิยมของคนฟังด้วย พ่อจะทำงานกันอย่างที่ผ่านๆมาไม่ได้ แม่เชื่อในความคิดที่ว่าในจำนวนเพลงที่ผลิตออกมาในหนึ่งชุดอัลบั้มนั้น จะให้เพราะหมดทุกเพลงก็คงเป็นไปไม่ได้ แต่เราน่าจะสามารถกลบฝังความบกพร่องนั้นได้ด้วยระยะเวลาการผลิตที่ยาวนานขึ้นมิใช่หรือ เพราะหากซีดีเถื่อนหมดไปแต่คุณภาพการผลิตเพลงยังเป็นดังเช่นที่เคยเป็นและเป็นอยู่ แม่ว่าในวันหนึ่งที่ไม่ไกลเกินจินตนาการ เอ็มพีสามก็คงจะกลับมาผงาดในตลาดอีกครั้ง
ลำพังตัวเองคิดคนเดียวแม่ก็คงจะพูดอะไรไม่ได้มากไปกว่านี้ แม่อยากให้เย็นนี้เรามานั่งกินข้าวด้วยกันสักครั้ง เผื่อว่าจะได้ช่วยหาทางออกกันอย่างจริงจัง และได้แลกเปลี่ยนความเป็นไปในชีวิตของแต่ละคน ที่แม้อยู่บ้านเดียวกันแต่กลับเหมือนอยู่ไกลกันคนละซีกโลก
รักและห่วงใยผู้ชายทั้งสองคนนี้เสมอ
แม่
To be continued…
16 ตุลาคม 49
…………………………….
แม่ส่งอีเมล์ฉบับนี้และเนื้อความในแบบเดียวกันเป็นเอสเอ็มเอสไปบอกพ่อกับลูกว่า ถ้าวันนี้พวกมึงยังปฏิเสธคำเชิญมาแดกข้าวเย็นร่วมกันของกูอีก ก็ให้หันไปมองเงาหัวที่เริ่มซีดจางลงเรื่อยๆของตัวเองแล้วคิดให้ดีก่อนที่มันจะหายไปตลอดกาล
กูเริ่มจะเกลียดพวกมึงขึ้นมาตะหงิดๆแล้ว
แม่มึง
To be continued…
♪…จะพูดอีก…จะพูดอีก…จะบอกว่าน้านา… ♪
“ฮัลโหล”
“พ่อได้เมสเสจแม่รึเปล่า?”
“ได้”
“แล้วจะเอาไง?”
“กูอยู่บ้านแล้ว มึงล่ะอยู่ไหน?”
“……………………………..”
(No need) to be continued…
BMTA – Bangkokian’s Menace Transportation Adventure -ภาคการแก้ไข-
หากจะหวังเพียงให้ภาครัฐเห็นปัญหาแล้วทำการแก้ไข แบบนั้นก็คงไม่ต่างอะไรกับการนั่งรอใครสักคนมาทำการรัฐประหาร BMTA เพื่อฉีก “บัสธรรมนูญ” (อ่านว่า บั๊ด-สะ-ทำ-มะ-นูน) ฉบับเดิมทิ้ง เป็นการนั่งรอเมสไซอาห์ตามรูปวิถีการแก้ไขปัญหาแบบเดิมๆ
ดังนั้น ในภาคนี้ ผมจึงขอแยกการแก้ปัญหาออกเป็นหน้าที่ของสองฝ่าย คือทั้งภาครัฐและประชาชน
-ภาครัฐ-
สัญญาเป็นสิ่งสำคัญ…
สัญญาที่ว่านั้นต้องมีทั้งสัญญาที่เป็นลายลักษณ์อักษร (Contract) และสัญญาใจที่ยิ่งใหญ่กว่าเพียงลมปาก (Promise)
ดังชื่อที่ว่า “ขนส่งมวลชน” นั้นก็เพียงพอจะบอกให้รู้แล้วว่า บริการขนส่งที่จะจัดทำขึ้นนี้ มีไว้เพื่อทำการขนส่งมวลชน หรือก็คือประชาชนที่อยู่ภายใต้ความคุ้มครองบริหารของรัฐ ดังนั้น รัฐต้องมีการออกแบบสัญญาลายลักษณ์อักษรที่ดี โดยจะต้องมีรากฐานมาจากการเล็งเห็นและพิจารณาอย่างถ้วนถี่แล้วว่า สัญญาที่ออกแบบมานั้น จะต้องสามารถควบคุมกำกับการควบคุมดูแลบริการของผู้รับสัมปทานบริการ ให้เกิดมีซึ่งความเคารพในสิทธิเสรีภาพในชีวิตจิตใจและร่างกายของมวลชน หรือประชาชนที่ใช้บริการดังได้รับความคุ้มครองไว้ในรัฐธรรมนูญ และเมื่อหนึ่งเมื่อใดเมื่อคู่สัญญา (ผู้รับสัมปทาน) มิได้ปฏิบัติไปตามความในเนื้อหาสัญญานั้น รัฐมีสิทธิ์บอกเลิกสัญญาได้ทันที
ออกแบบดีที่ว่านั้นก็คือ ตัวสัญญาจะต้องมีความรัดกุม ไม่ปล่อยให้เกิดช่องโหว่ทางกฎหมายใดใดอันจะสามารถทำให้ฝ่ายผู้รับสัมปทานสามารถอาศัยช่องโหว่นั้นมาหาประโยชน์ให้ตัวเองได้ ซึ่งในกรณีนี้นั้นการทำสัญญาแบบปีต่อปีหรือไม่เกินสามปีน่าจะเหมาะสมที่สุด เพราะมีช่วงเวลาถือครองสัมปทานที่สั้น กับทั้งยังทำให้ไม่เกิดการผูกขาด เปิดโอกาสให้ผู้สนใจเจ้าอื่นได้เสนอความจำนงเข้ามา ทำให้เกิดการแข่งขันกันของฝ่ายที่ต้องการจะได้รับสัมปทาน ซึ่งตรงนี้นั้นจะทำให้ประชาชนได้ประโยชน์ ทั้งในแง่ลักษณะการบริการที่ดี และ/หรืออาจจะมีค่าบริการที่ต่ำลง นอกจากนี้ ความต้องการให้ตัวเองได้รับสัมปทานต่อหลังจากหมดสัญญาจะช่วยเป็นตัวบีบ เป็นแรงจูงใจให้ฝ่ายผู้รับสัมปทานมุ่งปฏิบัติตามความในสัญญาได้ อีกทั้งรัฐยังสามารถตรวจสอบพฤติบริการของคู่สัญญาได้อย่างละเอียดว่าเป็นไปตามที่ระบุไว้ในสัญญาหรือไม่ และไม่เกิดความหย่อนยานในการตรวจสอบอันเนื่องความยาวนานของกาลเวลา
ซึ่งในเรื่องของการออกแบบสัญญาที่ดีนั้น ผมคิดว่าไม่น่าเกินความสามารถของรัฐในการที่จะหาเนติบริกรฝีมือดีมาช่วยเหลือในส่วนนี้
หากมองในเรื่องของสภาพรถ เป็นไปได้ว่ารูปแบบสัญญาที่ดีดังกล่าวนั้นอาจทำให้ประชาชนต้องรับภาระค่าบริการที่สูงขึ้น แต่ผมเชื่อว่า มันมีวิธีง่ายๆและประหยัดเงินในการที่จะบำรุงรักษาสภาพรถให้อยู่ในสถานะที่มีความปลอดภัยเพียงพอจะรองรับการใช้งานของประชาชน ซึ่งตรงส่วนนี้ คงต้องรบกวนรัฐหรือผู้ที่มีความรู้ในการคิดหาทางออก มิใช่ปล่อยให้ทางผู้รับสัมปทานไปจัดการเอาเอง เพราะผมไม่มั่นใจในความกระหายกินค่าหัวคิวของคนบางกลุ่ม อันอาจนำมาซึ่งรายงานค่าใช้จ่ายในการปรับสภาพรถที่สูงกว่าเป็นจริง และเป็นเหตุอันอ้างขอผลเป็นการขึ้นค่าบริการได้
ผมพอจะเข้าใจว่า ของบางอย่างนั้นเป็นไปได้ยากหากอยากจะได้ “ถูก” และ “ดี” มาอยู่ในที่เดียวกัน
ดังนั้น แง่ด้านที่ผมอยากจะเน้นจริงๆจึงเป็นเรื่องของจิตสำนึกที่มากกว่าเพียงวินัยมารยาทในการขับรถตามกฎจราจรของคนที่จะมาทำหน้าที่ขับ เป็นจิตสำนึกว่าด้วยเรื่องภาระแห่งพหุชีพอื่นๆที่ตนต้องแบกรับในฐานะคนขับรถโดยสารประจำทาง
อย่างน้อย ถ้าทำให้คนขับมีจิตสำนึกในการขับที่ดีได้ ผมเชื่อว่าเราน่าจะประหยัดค่าถมถาดหลุมด้วยมาตรวัดความเร็วไปได้โขเลยทีเดียว
ซึ่งในส่วนของจิตสำนึกที่ดีนั้น คงต้องรบกวนทางองค์กรที่มีหน้าที่เกี่ยวข้องให้สรรหาและเสริมสร้างแรงจูงใจที่ดี ที่จะชี้ชวนบุคลากรที่มีหน้าที่ขับรถโดยสารประจำทางได้มีจิตสำนึกที่ดี ซึ่งผมไม่อยากให้แรงจูงใจนั้นเป็นไปในเรื่องที่คาบเกี่ยวกับเงิน อาทิเช่นการเพิ่มค่าแรงให้กับพนักงาน หรือเรื่องของการเพิ่มส่วนแบ่งจากค่าโดยสารต่อรอบให้ เพราะอาจส่งผลถึงค่าบริการที่สูงขึ้นสำหรับกรณีแรก อันอาจเป็นปัญหาต่อปากท้องของประชาชนที่ยังต้องทำงานแบบหาเช้ากินค่ำได้ และส่งผลถึงความพยายามเบียดอัดยัดคนหรือแย่งผู้โดยสารกันสำหรับกรณีหลัง
และกับในเรื่องของการใช้เงินนั้น รัฐเองก็คงไม่มีเงินงบประมาณอุดหนุนในส่วนนี้ เพราะเพียงต้องมอบสัมปทานให้คนอื่นมาทำแทน ก็เห็นแล้วว่าบริการในส่วนนี้กำลังเกินกำลังจ่ายของรัฐ จึงต้องมอบให้เป็นหน้าที่ของคนอื่น
แต่เรื่องที่น่าเศร้าและทำให้ผมแค้นใจตัวเองก็คือ ผมยังมองไม่เห็นวิธีที่จะสร้างแรงจูงใจโดยไม่ต้องใช้เงินให้เกิดขึ้นได้
แต่ผมก็ยังไม่หมดหวัง ผมยังมีหวังว่าด้วยความคิดที่ไม่หยุดนิ่ง วันหนึ่งผมจะหามันเจอ หรือมีใครสักคนหามันเจอ และได้ทำการผลักดันให้เกิดกันเป็นรูปเป็นร่างขึ้นมา ผมอยากกราบขอให้ช่วยกันสละเวลา หรือใช้เวลาในยามว่างคิดด้วยกันสักนิด เพราะอย่างน้อยแล้ว แม้หลายๆท่านจะอยู่ในสถานะที่ไม่ต้องพึ่งพาระบบขนส่งมวลชนแล้ว แต่ตราบใดที่ชีวิตยังต้องมีความเกี่ยวข้องกับถนน เราก็คงหนีไม่พ้นที่จะต้องเข้าไปเกี่ยวข้องกับระบบขนส่งมวลชน ไม่ว่าจะเป็นในรูปแบบของการพบเจอ หรือการเฉียดเฉี่ยวเกี่ยวชนก็ตาม ซึ่งหากแก้ไขตรงจุดนี้ได้ เราทุกคนย่อมได้ผลประโยชน์ร่วมกัน
ส่วนในเรื่องของสัญญาใจที่ยิ่งใหญ่กว่าลมปากนั้น คงต้องมีทั้งกับในฝ่ายรัฐและฝ่ายผู้รับสัมปทานจากรัฐ เป็นเรื่องของความจริงใจในการให้บริการ และเห็นแก่สิทธิเสรีภาพในชีวิตและทรัพย์สินของประชาชน มากกว่าจะหมุนวนความคิดอยู่ในเรื่องของเม็ดเงินที่จะได้รับ
-ภาคประชาชน-
ในส่วนของประชาชนนั้น หากต้องการได้รับบริการที่ดี ผมว่าเราคงต้องเลิกกันเสียทีกับวัฒนธรรมแบบบ่นว่ากันปากต่อปาก เพราะทางองค์กรที่ให้บริการนั้นก็ได้เปิดช่องทางในการร้องเรียนไว้ให้เสมอ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของหมายเลขข้างรถ ชื่อของพนักงานขับรถและพนักงานเก็บค่าโดยสาร (สองอย่างหลังนี้คงต้องรณรงค์เพิ่มขึ้นในส่วนของรถร่วมบริการ) พร้อมทั้งมีหมายเลขโทรศัพท์ให้ผู้ที่ได้รับความเดือดร้อนในบริการสามารถส่งเสียงไปร้องเรียนได้
ซึ่งถ้ามองถึงช่องทางดังกล่าวแล้ว เราจะเห็นได้ว่า มีลู่ทางในการร้องเรียนเปิดรอให้ได้วิ่งไปอยู่แล้ว ผมไม่มีสถิติการร้องเรียนบริการขนส่งมวลชนอยู่ในมือ จึงไม่อาจรู้ได้ว่าในหนึ่งปี หนึ่งเดือน หรือหนึ่งอาทิตย์นั้นมีการร้องเรียนเรื่องการบริการมากน้อยเพียงใด
หากมีน้อย ทั้งๆที่มีการบ่นแบบปากต่อปากและออกตามสื่ออยู่มากมายกระหึ่มเมืองขนาดนี้ นั่นย่อมหมายความว่ามีคนส่วนหนึ่ง หรืออาจจะส่วนใหญ่ที่เลือกที่จะไม่ทำการร้องเรียนไปตามช่องทางที่ภาครัฐและองค์กรที่ให้บริการจัดสรรไว้ให้ ซึ่งในการเลือกที่จะไม่ทำการร้องเรียนนั้น อาจจะเป็นไปด้วยเหตุผลต่างๆกัน แต่ผมว่า ไม่ว่าจะด้วยเหตุผลใด ก็น่าจะอนุมานได้ว่าเป็นการละเลยต่อสิทธิเสรีภาพในชีวิตอันพึงมีพึงใดของทั้งตนเอง และประชาชนคนอื่นคนใดที่มีความเกี่ยวข้อง
แต่ผมเชื่อว่า เหตุผลหลักที่ทำให้ไม่มีการร้องเรียนไปตามช่องทางนั้น น่าจะมาจากการที่องค์กรรัฐนั้นไม่ได้รับความเชื่อถือจากประชาชน คือประชาชนไม่มีความมั่นใจว่าคำร้องของตนนั้นจะเป็นที่ได้รับได้รู้ถึงหูผู้มีอำนาจ จึงนำมาซึ่งความเบื่อหน่ายที่จะทำการร้องเรียนไปในที่สุด
ตรงนี้คงต้องย้อนกลับไปเป็นหน้าที่ของรัฐ ที่จะต้องมีการปฏิบัติบริหารที่สามารถสร้างความเชื่อมั่นให้แก่ประชาชนได้ เพราะอย่าลืมว่า มีรัฐธรรมนูญที่คุ้มครองในส่วนนี้อยู่ (แม้จะถูกฉีกไปแล้ว แต่ผมเชื่อว่ามาตราเหล่านี้คงไม่หายไปจากรัฐธรรมนูญไทยฉบับต่อๆไปแน่ๆ) คือมาตรา 59 และ 61 ของหมวด 3 (สิทธิและเสรีภาพของชนชาวไทย) อันมีความตราไว้ดังต่อไปนี้ตามลำดับ
“มาตรา 59 บุคคลย่อมมีสิทธิได้รับข้อมูล คำชี้แจง และเหตุผล จากหน่วยราชการ หน่วยงานของรัฐ รัฐวิสาหกิจ หรือราชการส่วนท้องถิ่น ก่อนการอนุญาตหรือการดำเนินโครงการหรือกิจกรรมใดที่อาจมีผลกระทบต่อคุณภาพสิ่งแวดล้อม สุขภาพอนามัย คุณภาพชีวิต หรือส่วนได้เสียสำคัญอื่นใดที่เกี่ยวกับตนหรือชุมชนท้องถิ่น และมีสิทธิแสดงความคิดเห็นของตนในเรื่องดังกล่าว ทั้งนี้ ตามกระบวนการรับฟังความคิดเห็นของประชาชนที่กฎหมายบัญญัติ”
“มาตรา 61 บุคคลย่อมมีสิทธิเสนอเรื่องราวร้องทุกข์และได้รับแจ้งผลการพิจารณาภายในเวลาอันสมควร ทั้งนี้ ตามที่กฎหมายบัญญัติ”
และเรายังมีมาตรา 62 ของหมวด 3 ซึ่งผมเชื่อว่าเป็นไม้ตายสุดยอดที่ประชาชนจะใช้งัดค้านกับหน่วยงานรัฐ ซึ่งมีคนใช้ไปแล้ว (ผมคงไม่ได้เข้าใจผิดนะครับ) คือคุณ “ศาสตรา โตอ่อน” หรือ “เมฆบ้า – Crazy Cloud” ที่ออกอาละวาดอยู่ในบล็อกตัวเอง อยู่ช่วงหนึ่ง และตอนนี้ได้กลับมาอีกครั้งแล้ว ซึ่งมาตราดังกล่าวนั้นมีความตราไว้ดังนี้
“มาตรา 62 สิทธิของบุคคลที่จะฟ้องหน่วยราชการ หน่วยงานของรัฐรัฐวิสาหกิจ ราชการส่วนท้องถิ่น หรือองค์กรอื่นของรัฐ ที่เป็นนิติบุคคล ให้รับผิดเนื่องจากการกระทำหรือการละเว้นการกระทำของข้าราชการ พนักงาน หรือลูกจ้างของหน่วยงานนั้นย่อมได้รับความคุ้มครอง ทั้งนี้ ตามที่กฎหมายบัญญัติ”
ดังนั้น เราจึงพอจะเห็นกันแล้วว่า สิทธิในการร้องเรียนบริการขององค์กรรัฐของเรานั้นได้รับความคุ้มครองอย่างถูกต้องตามกฎหมาย และเป็นสิ่งที่สามารถกระทำได้
กลับมายังกรณีที่ว่า หากสถิติการร้องเรียนมีสูง
ทีนี้คงต้องมาดูกันแล้วล่ะครับ ว่าหูตาขององค์กรรัฐนั้นยังอยู่ในตำแหน่งที่ถูกควรหรือไม่ หากมันอยู่ที่นาที่ไร่ ก็คงถึงเวลาที่ท่านผู้มีอำนาจในองค์กรจะต้องเอามันกลับมาติดตั้งไว้ในที่เดิม และที่สำคัญก็คือ อย่าลืมติดตั้งวงจรให้มันเชื่อมตรงไปถึงสมองส่วนรับรู้ และกรุณาปิดรูเชื่อมระหว่างหูซ้ายและหูขวา เพื่อไม่ให้เสียงร้องของประชาชนเป็นเพียงเสียงลมให้หูท่านนั้นได้ทวนเล่นด้วยนะครับ
พวกผมมีรัฐธรรมนูญเป็นอาวุธนะครับ…
เอ่อ…แต่รอก่อนนะ
คือผมกำลังเอาสก็อตเทปแปะอยู่…
แต่…ได้ใช้แน่ครับ
มาช่วยกันใช้นะ…
BMTA – Bangkokian’s Menace Transportation Adventure -ภาคปัญหา-
ความเป็นจริง (ที่ได้รับรู้) นั้นเป็นสิ่งที่เรามองเห็น ได้รับการบอกกล่าว มีการจารึกเป็นลายลักษณ์อักษร หรือแม้กระทั่งจารึกลงไว้เป็นแนวความคิดหลากหลายที่ตกทอดสืบต่อกันมา
ส่วนความจริงนั้นจะซ่อนอยู่ในมุมมืด…อยู่ภายใต้เงาของความเป็นจริง (ที่ได้รับรู้)
ในการจะหาความจริงที่ซ่อนอยู่หลังเงาของความเป็นจริง (ที่ได้รับรู้) เจอได้นั้น เราจะต้องอาศัยความคิด การตั้งปัญหา การศึกษาค้นคว้า และอีกมากมายที่พอจะอนุมานได้ว่าเป็นการขุดคุ้ยในเชิงลึก
ผมชอบแนวความคิดของนักวิทยาศาสตร์สายกาลมสูตร (“วินทร์ เลียววาริณ” อ้างถึงไว้ในหนังสือ “ปลาที่ว่ายในสนามฟุตบอล”) ที่ว่า “ไม่มีหลักฐานนั้นมิใช่หลักฐานว่าไม่มี” หรือ “Absence of Evidence is not the Evidence of Absence” เพราะแลดูสามารถเป็นกำลังแรงใจในการใช้ความคิดสติปัญญาเพื่อค้นหาความจริงที่ถูกซ่อน ซ้อนทับอยู่ภายใต้เงาหนาหลายชั้นของความเป็นจริง (ที่ได้รับรู้) ได้อย่างดี
บางที…แค่ความรู้สึกก็อาจจะพอเรียกว่าคือความจริงได้
BMTA เป็นตัวอย่างที่ดี…
ในกรณีที่ผมจะพูดถึงในวันนี้ ความเป็นจริง (ที่ได้รับรู้) จะเป็นดังเช่นที่หลายๆคนรู้กันอยู่แล้วว่า “BMTA” นั้นย่อมาจาก “Bangkok Mass Transportation Authority” หรือที่รู้จักกันในนาม “องค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพฯ” หรือ “ขสมก.”
แต่จากข้อมูลที่ได้พบเห็น ทั้งทางอ้อมจากการได้เห็นภาพข่าวจากสื่อต่างๆ เสียงเล่าบอกต่อซึ่งประสบการณ์ของเพื่อนๆคนรู้จัก หรือจากประสบการณ์ตรงเช่นเห็นด้วยตา หรือสุดเขตขอบขั้วแห่งประสบการณ์ตรงอันเกิดจากความรู้สึกในยามได้ใช้บริการ ผมว่าในเชิงความจริงแล้ว “BMTA” นั้นคือ “Bangkokian’s Menace Transportation Adventure” หรือ “ภยันตริยขนส่งภัยที่ต้องผจญของคนกรุงเทพฯ” หรือ “ภขผค.” เสียมากกว่า
หรืออาจจะยังย่อได้ว่าเป็นขสมก. แต่หาได้ย่อมาจาก “องค์กรขนส่งมวลชนกรุงเทพฯ” ไม่ หากแต่จะเป็น “ข้าฯสมัครใจจะมอดม้วยด้วยบริการนี้ที่มีแก่คนกรุงเทพฯ” หรือ “By all Means i’m willing you to Throw me to death, mr.Authority”
มันเป็นความรู้สึกจากการที่ผมต้องใช้ชีวิตการเดินทางทั้งระยะใกล้และระยะไกลโดยที่ต้องผูกติดอยู่กับบริการของขสมก.เป็นส่วนใหญ่ ทั้งนี้ทั้งนั้นผมได้รวมเอาบริการของรถร่วมบริการไว้เป็นการบริการของขสมก.ด้วย
ผมพอจะเข้าใจว่าขสมก.ไม่ได้เป็นผู้ให้บริการในส่วนของรถร่วมฯโดยตรง แต่ขสมก.เองก็คงปฏิเสธไม่ได้ว่า รถร่วมบริการของเอกชนนั้น เป็นวิสาหกิจที่เกิดจากการใช้วิจารณญาณของขสมก.ในการอนุมัติมอบสัมปทานการประกอบการให้ ซึ่งหลายๆคนที่เคยได้สัมผัสคงยากจะปฏิเสธว่าการบริการของรถร่วมบริการนั้นเป็น “ภยันตริยขนส่งภัยที่ต้องผจญของคนกรุงเทพฯ” อย่างแท้จริง
ในส่วนบริการโดยตรงของขสมก.นั้นผมคงไม่ขอกล่าวถึงมาก เพราะไม่ค่อยเจอการบริการที่คุกคามสิทธิเสรีภาพทางร่างกาย หรือจิตใจในฐานะที่ผมเป็นประชาชนพลเมืองที่ได้รับการคุ้มครองโดยรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย (ซึ่งตอนนี้มีเพียงชื่อ) สักเท่าไหร่ จะมีบ้างก็อย่างที่แฟนผมเจอเช่นเรื่องที่ปัดน้ำฝนไม่ทำงานในระหว่างที่ฝนกำลังตกหนัก ซึ่งในเชิงกลไกแล้วอาจจะเป็นเรื่องเล็กน้อยกับการที่ก้านพลาสติกขนาดเล็กๆก้านสองก้านจะไม่ทำงาน แต่ในเรื่องของความปลอดภัยนั้นผมถือว่ามันเป็นความอันตรายยิ่งใหญ่ถึงขั้นควรจะหยุดเดินรถ หรือไม่ก็น่าจะมีการตรวจสอบในทุกครั้งถึงความปรกติของอุปกรณ์ต่างๆก่อนที่จะเดินรถออกจากอู่
ลองคิดดูนะครับว่า ในกรณีที่ที่ปัดน้ำฝนไม่ทำงานในขณะที่ฝนกำลังตกหนัก หากเกิดอุบัติเหตุขึ้นแล้วคนที่เดือดร้อนหรือได้รับบาดเจ็บคงไม่ใช่แค่คนขับรถ พนักงานเก็บค่าโดยสาร หรือผู้โดยสาร (หรืออาจจะมีนายตรวจด้วย) ที่อยู่บนรถโดยสารประจำทางปรับอากาศคันนั้น ซึ่งผมว่าจริงๆแล้วคนเหล่านั้นอาจจะไม่บาดเจ็บอะไรเท่าไหร่ เพราะถึงอย่างไรก็อยู่ในรถใหญ่ที่มีความเร็วอยู่ในระดับช้าเนื่องจากสภาพอากาศและสภาพการจราจร แต่ถ้าหากเจ้ากล่องสี่เหลี่ยมหกล้อที่ยักคิ้ว (ขยับที่ปัดน้ำฝน) ไม่ได้นั่นเกิดไปเกี่ยวเอารถจักรยานยนต์เข้า ผลที่เกิดขึ้นคงไม่น่าดูนัก
หรือจะเรื่องของเครื่องปรับอากาศที่ขาดความเย็นอย่างร้ายกาจ หลายคนอาจไม่คิดว่าเป็นปัญหา ตรงส่วนนี้ผมคงจะยกให้เป็นความผิดของตัวเองที่อ้วนอย่างร้ายกาจไม่แพ้กัน จึงร้อนอย่างร้ายกาจภายใต้สภาพการปรับอากาศที่หลายๆคนอาจจะไม่รู้สึกอะไร
หากแต่ครั้งหนึ่งในรถทัวร์ปรับอากาศสายใต้ ผมเคยเจอสภาพเครื่องปรับอากาศที่ขาดความเย็นอย่างคล้ายคลึงกัน และมันรุนแรงถึงขั้นทำให้ชายที่นั่งอยู่ข้างหลังผมมีอาการลมชักกำเริบ ตั้งแต่นั้นผมก็เลยมองว่าเครื่องปรับอากาศที่ไม่สามารถสร้างความเย็นได้นั้นก็ถือเป็นปัญหาหนึ่งได้เช่นกัน
แต่กับปัญหาเหล่านั้นผมก็ยังพอจะทนทำใจไปกับมันได้ ส่วนไอ้ที่ร้อนรนจนทนไม่ได้ คงไม่พ้นปัญหาจากการใช้บริการรถร่วมบริการของเอกชน อย่างไม่ต้องสนใจเลยว่าเป็นมินิบัส (Minibus) หรือเมกะบัส (Mega-bus) เพราะจากที่ได้ประสพพบมา ล้วนมีมาตรฐานการดำเนินการบริการที่ไม่ต่างกัน
ผมไม่ค่อยจะอินังขังขอบอะไรกับเรื่องสภาพของรถสักเท่าไรนัก เพราะเรียกร้องโวยวายไปก็คงไม่ได้รับการแก้ไขจนกว่าจะมีข่าวว่ามีคนทะลุพื้นรถโดนขยี้ตายเหมือนในข่าวเมื่อหลายปีก่อน แต่ตอนนี้ผมก็เห็นปัญหาอีกอย่างที่ยังตัดสินไม่ได้ว่ามันอันตรายมากหรือน้อยกว่าพื้นผุๆของรถกันแน่
นี่เป็นเรื่องโจ๊กตลกร้ายเรื่องหนึ่งเกี่ยวกับเกจวัดความเร็วของรถโดยสารประจำทางขนาดเล็กหรือมินิบัส มีอยู่วันหนึ่งผมนั่งรถประเภทดังกล่าวกลับมาจากเซ็นทรัลปิ่นเกล้า พนักงานขับรถก็สำแดงทักษะการขับสุดฉวัดเฉวียนเสียจนผมอดรนทนไม่ได้ เลยเกิดดำริว่าขอให้ผมได้ยลตำแหน่งชี้ของเข็มความเร็วมึงหน่อยเถิด คิดได้ดังนั้นแล้วจึงยื่นหน้าไปดู ในตอนนั้นไม่ได้คิดไว้แม้แต่ว่าจะเจอเข็มชำรุดอย่างที่เจอในหลายๆคันหรอกครับ เลยไม่ได้เตรียมใจไว้ ทีนี้เลยช็อกยิ่งกว่าช็อก เพราะไอ้ที่ผมเห็นน่ะ อย่าว่าแต่เข็มเลยครับ เกจก็ไม่มี ตรงแผงคอนโซลหน้าคนขับนั้นมีลักษณะประหนึ่งถาดหลุมใส่ข้าว ถาดสามหลุมที่เห็นแล้วแทบจะไปซื้อข้าวกับกับอีกสองอย่าง เทลงไปให้คนขับได้เก็บไว้กินตอนขับ หรือไม่ก็เก็บไว้ใส่บาตรไปให้เขาได้ใช้กินในโลกหน้า
ผมก็ไม่ได้คิดหรอกนะครับ ว่าถ้ามีเข็มมีเกจให้คนขับได้เห็นแล้วพวกเขาจะขับรถช้าลง เพราะผมคิดว่าความเป็นจริง (ที่ได้รับรู้) เชิงตัวเลขที่มองเห็นจากเข็มวัดนั้น ทั้งๆที่หากมีตัวเลขให้ได้เห็นกันอย่างชัดเจน ประกอบกับการมีกฎหมายที่มีประสิทธิภาพที่ใช้ในการควบคุมการจำกัดความเร็วของรถโดยสารประจำทาง เหล่านั้นอาจทำให้คนขับมีความรำลึกถึงความเร็วที่ควรเป็น เพื่อเห็นแก่สวัสดิภาพของตนเอง ผู้โดยสาร รวมทั้งเพื่อนร่วมถนนด้วย
ทว่า ความเป็นจริง (ที่ได้รับรู้) เชิงตัวเลขดังกล่าวคงไม่อาจสู้ความจริงแห่งความเร็วที่สามารถสัมผัสได้จากการที่เรามองเห็นภาพเบื้องหน้ามาถึงตัวเร็วขึ้นและเร็วขึ้นเรื่อยๆ หรือมองเห็นภาพทิวทัศน์รอบข้างกลายเป็นเพียงเส้นขาวแสงดำที่พุ่งผ่าน ซึ่งสิ่งเหล่านั้นย่อมเป็นสิ่งที่คนขับน่าจะสัมผัสได้อยู่แล้ว
บางทีอาจจะเป็นสัญชาตดาน…
ผมไม่ได้เขียนผิดนะครับ ผมเชื่อว่าพฤติกรรมดังกล่าวนั้นเป็น “สัน-ชาด-ตะ-ดาน” คือสัญชาตญาณความรุนแรงที่ก่อรากฝังตัวลึกจนกลายเป็นสันดาน แล้วแสดงออกมาในการขับรถ ผมไม่ได้หยาบคายหรือกำลังใช้ความแห่งอักษรไปในเชิงดูถูกแต่อย่างใด ผมขอเรียกว่านี่เป็นความอักษรในเชิงจิตวิเคราะห์ เพราะในความรวดเร็วในการขับที่รุนแรงนั้นมันแฝงไปด้วยแรงขับดันหลายๆอย่าง ประเด็นต้นๆคงไม่พ้นเรื่องการทำเวลาเพื่อสามารถวิ่งได้อีกหลายรอบ อันเป็นไปเพื่อเพิ่มรายได้ให้กับตัวเองและครอบครัว ซึ่งส่วนนี้เป็นเรื่องของปากท้อง อีกเรื่องหนึ่งก็คือรถดังกล่าวนั้นออกกันตามคิว ถ้ารถที่ออกมาก่อนกลับไปถึงอู่ช้ากว่าคันที่ออกมาทีหลัง รถที่ออกมาก่อนจะต้องถูกปรับ เป็นผลให้ต้องทำการรีดเค้นความสามารถในการทำเวลาออกมาให้เต็มที่ ซึ่งส่วนหนึ่งคงเพราะต้องชดเชยเวลาที่หน่วงนานจนล่วงเลยไปเนื่องมาจากการจอดแช่ป้ายด้วย
ส่วนประเด็นในเชิงลึกนั้น ผมว่าบางทีการขับเร็วนั้นอาจจะเป็นช่วยเพิ่มน้ำหนักให้กับชีวิตและความเคารพในคุณค่าของตัวเองของคนขับ คือทำให้รู้สึกว่าตัวเองนั้นมีทักษะความสามารถในการขับที่สูงส่ง ยิ่งถ้ามีการขับแข่งกัน คงยิ่งเป็นความสุนกสนานท้าทายที่มากยิ่งขึ้น และคงทำให้รู้สึกว่าตัวเองเก่งกาจมากขึ้นในกรณีที่แข่งชนะ และที่แน่ๆคงไม่พ้นความสะใจ
ผมไม่ได้สนุกสะใจไปกับพวกคุณนะครับ…
อย่างหนึ่งที่คนขับรถประจำทางควรตระหนักก็คือ สิ่งที่พวกเขาแบกรับไว้นั้น ไม่ใช่แค่ปากท้องของตัวเองและครอบครัว แต่มันยังมีปากท้องของครอบครัวของคนอื่นที่มอบความไว้วางใจ (ความจำใจ) ใช้บริการของพวกเขา ซึ่งก็คือผู้โดยสารอยู่ด้วย
ผมอาจจะบ่นถึง หรือรู้สึกตะขิดตะขวงใจอยู่บ้างกับการเปลี่ยนแปลงของค่าโดยสารในช่วงเวลาที่ผ่านมาที่เพิ่มขึ้นตามราคาน้ำมันจนทำให้อยู่ในระดับที่รู้สึกว่าแพง แต่เมื่อเทียบกับความปลอดภัยที่ได้รับแล้ว บางครั้งผมก็รู้สึกว่า เงินแพงขั้นต่ำ 6.50 บาทที่เสียไปนั้นไม่ได้เสียไปเพื่อสวัสดิภาพในการเดินทาง หากแต่กลับกลายเป็นการจ่ายลงเพื่อซื้อความเสี่ยงมาบริโภค เป็นการซื้อสถานภาพพร้อมตายมาให้ตัวเอง จนทำให้รู้สึกว่า ค่าชีวิตของตัวเองในสายตารัฐนั้นช่างต่ำต้อย และน้อยนิดจนปัดประมาณได้ว่าไม่มีค่าใดใดให้ต้องได้รับการคุ้มครองอยู่เลย
และด้วยภาพที่ออกมานั้น คงปฏิเสธไม่ได้ว่า วิสัยการขับของคนขับรถประจำทางหลายๆคันนั้น ได้ทำให้บริการของขสมก.กลายเป็นภยันตริยขนส่งภัยขึ้นมาอย่างจริงจัง
ผมเกือบจะเชื่อว่าความคิดดังกล่าวนั้นเป็นเพียงความมองโลกในแง่ร้ายของตน ถ้าไม่เพียงแต่ผมได้ฟังข่าวถึงคำอุทธรณ์ต่อศาลของทางขสมก. ในคดีความต่อเนื่องจากสองปีก่อนที่พ่อของนศ.สาวคนหนึ่งฟ้องเรียกสินไหมทดแทนจากทางองค์การ (นอกเหนือจากคดีทางอาญากับคนขับรถที่สิ้นสุดไปแล้ว) ในกรณีที่นศ.สาวคนดังกล่าวเสียชีวิตจากความประมาทของคนขับรถ โดยสินไหมดังกล่าวนั้นเป็นเงินนับสิบล้านบาท
คำอุทธรณ์ดังกล่าวโดยเต็มนั้นผมจำไม่ได้ แต่ผมจำความตอนหนึ่งได้อย่างไม่ผิดเพี้ยน ทางฝ่ายจำเลยยื่นอุทธรณ์ต่อศาลมีความว่า ในเมื่อทางบิดาของนศ.สาวคนนั้นอ้างว่าครอบครัวของตนมีกำลังและวางแผนถึงขั้นจะส่งนศ.สาวคนดังกล่าวไปเรียนเมืองนอก แล้วทำไมจึงปล่อยให้บุตรสาวของตนมาใช้บริการรถโดยสารประจำทางซึ่งถือเป็น “การเสี่ยงภัยประจำวันเป็นกิจวัตร”
พูดจาอย่างนี้เอารัฐธรรมนูญม้วนๆแล้วไปอ่านให้คนพูดฟัง (จริงๆแล้วผมอยากเอาไปตีหัว) คงได้…
คือ…ตอนที่เขาพูดเรายังมีรัฐธรรมนูญอยู่ไงครับ
พูดแบบนี้นี่ผิดรัฐธรรมนูญเต็มๆเลยนะครับ ถ้าบ้านใครยังมีรัฐธรรมนูญฉบับที่เพิ่งถูกฉีกไป (ฉบับวันที่ 11 ตุลาคม พ.ศ. 2540) เหลืออยู่ ก็รบกวนให้หยิบมาแล้วเปิดไปดูที่หมวด 3 อันความในหมวดว่าด้วยเรื่อง “สิทธิและเสรีภาพของชนชาวไทย” ให้ดูที่มาตรา 26 ซึ่งเป็นมาตราแรกของหมวดได้เลยครับ
มาตรา 26 ตราไว้เป็นความว่า “การใช้อำนาจโดยองค์กรรัฐทุกองค์กร ต้องคำนึงถึงศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ สิทธิ และเสรีภาพตามบทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญนี้”
อย่างที่กล่าวไว้ในตอนต้นว่า รถร่วมบริการนั้นเป็นวิสาหกิจที่ได้รับสัมปทานประกอบการจากองค์กรของรัฐคือขสมก. เพราะฉะนั้น ในกรณีคำพูดดังกล่าว จะเห็นได้ชัดว่า องค์กรรัฐองค์กรหนึ่ง ซึ่งก็คือขสมก.ได้ใช้อำนาจในการมอบอำนาจแก่องค์กรหนึ่ง ซึ่งองค์กรดังกล่าวนั้นได้สร้าง “การเสี่ยงภัยประจำวันเป็นกิจวัตร” ให้แก่ปวงชนชาวไทย ผมจะไม่พูดถึงเรื่องศักดิ์ศรี แต่คงไม่เป็นการเกินไปหากจะกล่าวว่าการกระทำแบบนี้นั้นไม่คำนึงถึง “สิทธิ” และ “เสรีภาพ” ในการดำรงชีวิตอยู่อย่างตลอดรอดปลอดภัยของมนุษย์ เพราะองค์กรรัฐได้ผลิต (หรือปล่อยปละละเลยให้เกิดมี) ความเสี่ยงแบบเป็นกิจวัตรประจำวันไว้ในบริการระดับมวลชน
นอกจากผิดในมาตราที่ 26 แล้ว ถ้าผมเข้าใจไม่ผิด ยังผิดในมาตรา 29 วรรค 1 และมาตรา 31 วรรค 1 และ 2 อีกด้วย
ซึ่งมาตรา 29 วรรค 1 นั้นมีใจความดังนี้
“มาตรา 29 การจำกัดสิทธิและเสรีภาพของบุคคลที่รัฐธรรมนูญรับรองไว้จะกระทำมิได้ เว้นแต่โดยอาศัยอำนาจตามบทบัญญัติแห่งกฎหมายเฉพาะเพื่อการที่รัฐธรรมนูญนี้กำหนดไว้และเท่าที่จำเป็นเท่านั้น และจะกระทบกระเทือนสาระสำคัญแห่งสิทธิและเสรีภาพนั้นมิได้”
แน่นอนครับ จากเรื่องของ “การเสี่ยงภัยประจำวันเป็นกิจวัตร” ตามมาตราและวรรคดังกล่าว เรากำลังถูกจำกัด “สิทธิ” และ “เสรีภาพ” ในการดำรงชีวิตอยู่อย่างตลอดรอดปลอดภัยภายใต้การใช้บริการขององค์กรรัฐ
ส่วนมาตรา 31 วรรค 1 และ 2 นั้นมีใจความดังนี้
“มาตรา 31 บุคคลย่อมมีสิทธิและเสรีภาพในชีวิตและร่างกาย
การทรมาน ทารุณกรรม หรือการลงโทษด้วยวิธีการโหดร้ายหรือไร้มนุษยธรรม จะกระทำมิได้ แต่การลงโทษประหารชีวิตตามที่กฎหมายบัญญัติ ไม่ถือว่าเป็นการลงโทษด้วยวิธีการโหดร้ายหรือไร้มนุษยธรรมตามความในวรรคนี้”
จากเรื่องเดียวกัน เมื่อพิจารณาตามมาตราดังกล่าว และคำอุทธรณ์ดังกล่าว ในทุกๆครั้งที่ใช้บริการขนส่งมวลชน นั่นหมายความว่าเรากำลังถูกทรมาน ถูกทารุณกรรมซึ่ง “สิทธิ” และ “เสรีภาพ” ในชีวิตนั่นเอง
ผมรู้สึกเสียใจ ที่องค์กรรัฐองค์กรหนึ่งตอบแทนความไว้วางใจ (และเงินภาษี) ของประชาชนคนหนึ่ง (และ/หรือทั้งปวง) ที่มอบให้กับพวกเขาเช่นนี้
หากมองแต่ในแง่ดีโดยไม่คิดถึงเรื่องผลประโยชน์ทั้งที่เป็นตัวเงิน และที่ไม่ใช่ตัวเงินใดใด อันเป็นผลให้เกิดการตัดสินใจมอบสัมปทานนั้น ทางองค์กรรัฐคงไม่ได้คาดคิดถึงว่าการณ์นั้นจะออกมาในรูปเดียวกับในปัจจุบันนี้ แต่ในตอนนี้นั้นเมื่อได้เห็นแล้วว่า การตัดสินใจในครั้งนั้นส่งผลต่อสิทธิเสรีภาพในการดำรงชีวิตของประชาชนอย่างไรแล้ว การตัดสินใจนั้นก็ควรได้รับการพิจารณาใหม่หรือทำการปรับปรุงแก้ไขไม่ใช่หรือครับ
อย่าลืมนะครับว่า ในเงามืดของความเป็นจริง (ที่ได้รับรู้) ที่ว่าประชาชนส่วนหนึ่งกำลังรอรถโดยสารประจำทางนั้น ยังมีความจริงประการหนึ่งซ่อนอยู่
สิ่งที่พวกเขารอ…ไม่ใช่แค่รถโดยสารประจำทาง
แต่มันคือการเดินทางโดยสวัสดิภาพครับ…
และมันยังสะท้อนต่อไปว่า ในสายตาของท่านๆที่ดำรงตนอยู่ในนามขององค์กรรัฐนั้น ได้ให้ค่ากับชีวิตของประชาชนที่อยู่ภายใต้การบริหารปกครองของท่านมากน้อยเพียงใด
